Τι άλλαξε το 2025 και τι πρέπει να γνωρίζει ο καταναλωτής
Η επισήμανση των τροφίμων αποτελεί βασικό εργαλείο προστασίας του καταναλωτή και διαφάνειας στην αγορά. Ιδιαίτερη σημασία αποκτά όταν πρόκειται για νέα τρόφιμα (novel foods) και συμπληρώματα διατροφής, κατηγορίες προϊόντων που συχνά συνδέονται με καινοτομία, λειτουργικές ιδιότητες και ισχυρισμούς υγείας.
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία θέτει αυστηρό πλαίσιο τόσο για την έγκριση όσο και για την επισήμανσή τους, με σημαντικές εξελίξεις να τίθενται σε εφαρμογή από το 2025.
Τι είναι τα Νέα Τρόφιμα (Novel Foods)
Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία, νέο τρόφιμο θεωρείται κάθε τρόφιμο ή συστατικό τροφίμου που δεν είχε χρησιμοποιηθεί ευρέως για ανθρώπινη κατανάλωση στην ΕΕ πριν τον Μάιο του 1997, ημερομηνία έναρξης ισχύος του Κανονισμού (ΕΚ) 258/97.
Ο ορισμός περιλαμβάνει επίσης:
-
Τρόφιμα που παράγονται με νέες παραγωγικές διεργασίες,
-
Προϊόντα με σημαντικές διαφορές στη σύσταση ή στη θρεπτική τους αξία.
Σημειώνεται ότι πρόσθετα τροφίμων, αρτυματικές ύλες και διαλύτες εκχύλισης ρυθμίζονται από άλλες κοινοτικές διατάξεις.
Όλα τα νέα τρόφιμα και τα νέα συστατικά τροφίμων υπόκεινται σε υποχρεωτική αξιολόγηση ασφάλειας πριν από τη διάθεσή τους στην ευρωπαϊκή αγορά.
Διαδικασία Έγκρισης και Ρόλος της EFSA
Η έγκριση κυκλοφορίας ενός novel food αποτελεί πολυεπίπεδη διαδικασία με καθορισμένα στάδια και χρονικά περιθώρια.
Η EFSA (European Food Safety Authority) είναι υπεύθυνη για την επιστημονική αξιολόγηση της ασφάλειας των νέων τροφίμων, με στόχο τη διασφάλιση της δημόσιας υγείας.
Τι αλλάζει το 2025 στη διαδικασία έγκρισης Novel Foods
Από το 2025, η EFSA εφαρμόζει νέες κατευθυντήριες γραμμές, με στόχο τη βελτίωση, την επιτάχυνση και τη μεγαλύτερη διαφάνεια της διαδικασίας.
1. Επιτάχυνση της διαδικασίας αξιολόγησης
-
Ο μέσος χρόνος αξιολόγησης μειώνεται από 18+ μήνες σε 6–9 μήνες, εφόσον ο φάκελος είναι πλήρης.
-
Εισάγονται ενδιάμεσοι έλεγχοι πληρότητας, ώστε να αποφεύγονται καθυστερήσεις («clock stops»).
2. Σαφέστερες απαιτήσεις επιστημονικών δεδομένων
-
Παρέχονται αναλυτικές οδηγίες για τα απαιτούμενα δεδομένα (τοξικολογικές μελέτες, σταθερότητα, μετανάστευση ουσιών κ.ά.).
-
Μειώνονται οι ασάφειες σχετικά με το τι θεωρείται επαρκής τεκμηρίωση.
3. Ενίσχυση της τεκμηρίωσης ασφάλειας
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε:
-
Τρόφιμα από ζύμες και μύκητες,
-
Νέα φυτικά εκχυλίσματα,
-
Κυτταροκαλλιεργημένα τρόφιμα,
-
Προϊόντα ζύμωσης και precision fermentation.
4. Απλοποίηση για παρόμοια προϊόντα ή δεύτερους προμηθευτές
-
Όταν ένα novel food έχει ήδη εγκριθεί, η διαδικασία για δεύτερο παραγωγό γίνεται ταχύτερη.
-
Προβλέπεται απλουστευμένη υποβολή για ουσιαστικά ισοδύναμα προϊόντα.
5. Πιο δομημένος φάκελος υποβολής
-
Υποχρεωτική τυποποιημένη δομή φακέλου, με συγκεκριμένες ενότητες και τεχνικά παραρτήματα.
-
Αυξάνεται η ποιότητα και η συγκρισιμότητα των αξιολογήσεων.
Τι σημαίνουν πρακτικά οι αλλαγές
-
Ταχύτερη είσοδος καινοτόμων προϊόντων στην αγορά.
-
Λιγότερες καθυστερήσεις λόγω ελλιπών φακέλων.
-
Αυστηρότερος αλλά πιο προβλέψιμος έλεγχος ασφάλειας.
-
Ευνοϊκότερο πλαίσιο για επιχειρήσεις που επενδύουν στην καινοτομία.
Κατάλογος Νέων Τροφίμων της ΕΕ
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατηρεί Κατάλογο Καθεστώτος Νέων Τροφίμων, ο οποίος παρέχει ένδειξη για το αν ένα προϊόν απαιτεί έγκριση ως novel food, μετά από συμφωνία των Κρατών Μελών.
Ο κατάλογος αποτελεί βασικό εργαλείο καθοδήγησης για επιχειρήσεις και αρμόδιες αρχές και φαίνεται παρακάτω https://food.ec.europa.eu/safety/novel-food/novel-food-status-catalogue_en?prefLang=el&etrans=el
Προστασία του καταναλωτή
Η συνεργασία των ευρωπαϊκών και εθνικών αρχών διασφαλίζει ότι:
-
Οι καταναλωτές μπορούν να επιλέγουν τρόφιμα με πλήρη και έγκυρη πληροφόρηση.
-
Οι ισχυρισμοί υγείας/διατροφής είναι τεκμηριωμένοι και κατανοητοί.
-
Οι παραπλανητικοί ή μη επιστημονικά τεκμηριωμένοι ισχυρισμοί αποκλείονται από την αγορά.
Βασική Νομοθεσία
Στην Ελλάδα εφαρμόζονται κυρίως:
-
Κανονισμός (ΕΕ) 1169/2011 – γενικοί κανόνες επισήμανσης τροφίμων
-
Κανονισμός (ΕΚ) 1924/2006 – διατροφικοί και υγείας ισχυρισμοί
-
Κανονισμός (ΕΕ) 2018/775 – δήλωση προέλευσης συστατικών
Αυτοί καθορίζουν ποια στοιχεία πρέπει να υπάρχουν σε κάθε συσκευασία.
Υποχρεωτικές Πληροφορίες σε Κάθε Ετικέτα
-
Ονομασία τροφίμου: Η ακριβής περιγραφή, όχι απλώς η εμπορική ονομασία (π.χ. «Γιαούρτι αγελαδινό 2%»).
-
Κατάλογος συστατικών: Γραμμένος σε σειρά φθίνουσας περιεκτικότητας. Αν σε έναν χυμό αναγράφεται πρώτο το νερό, σημαίνει ότι είναι το κύριο συστατικό του και όχι ο χυμός φρούτου.
-
Αλλεργιογόνα: Τονίζονται με έντονη γραφή (π.χ. γάλα, γλουτένη, αυγό, ξηροί καρποί).
-
Καθαρή ποσότητα: Σε γραμμάρια (g) ή χιλιοστόλιτρα (ml).
-
Ημερομηνία λήξης ή ελάχιστης διατηρησιμότητας:
-
«Ανάλωση έως…» → Μετά την ημερομηνία το τρόφιμο μπορεί να γίνει επικίνδυνο.
-
«Ανάλωση κατά προτίμηση πριν από…» → Πιθανή απώλεια ποιότητας, όχι όμως απαραίτητα ασφάλειας.
-
-
Στοιχεία παραγωγού/εισαγωγέα: Για να γνωρίζει ο καταναλωτής ποιος είναι υπεύθυνος για το προϊόν.
-
Χώρα προέλευσης: Υποχρεωτική για ορισμένες κατηγορίες όπως κρέας, μέλι, ελαιόλαδο, κρασί και για προϊόντα ΠΟΠ.
-
Οδηγίες χρήσης και συντήρησης: Όταν είναι απαραίτητες (π.χ. «διατηρείται στο ψυγείο μετά το άνοιγμα»).
Κατανόηση της Διατροφικής Δήλωσης
Το πινακάκι της οπίσθιας ετικέτας περιλαμβάνει υποχρεωτικά (ανά 100 g ή 100 ml):
-
Ενέργεια (kcal/kJ)
-
Λιπαρά, κορεσμένα
-
Υδατάνθρακες, σάκχαρα
-
Πρωτεΐνες
-
Αλάτι (όχι νάτριο)
Στα εμπλουτισμένα προϊόντα μπορούν να εμφανίζονται επίσης βιταμίνες και ιχνοστοιχεία, με ποσοστό κάλυψης των ημερήσιων αναγκών ενός μέσου ενήλικα που λαμβάνει 2.000 kcal/ημέρα. Προαιρετικές Πληροφορίες / Διατροφικοί Ισχυρισμοί.
Πολλά προϊόντα αναγράφουν επιπλέον ισχυρισμούς, εφόσον πληρούνται οι νομικές προϋποθέσεις:
-
«Χωρίς ζάχαρη»
-
«Πηγή φυτικών ινών»
-
«Χαμηλά λιπαρά»
-
«Βιολογικό»
Οι ισχυρισμοί αυτοί πρέπει να είναι αληθείς, τεκμηριωμένοι και σύμφωνοι με τον Κανονισμό (ΕΚ) 1924/2006.
Συμπληρώματα Διατροφής
Τα συμπληρώματα διατροφής είναι συμπυκνωμένες πηγές θρεπτικών συστατικών, όπως:
-
βιταμίνες,
-
μέταλλα,
-
αμινοξέα,
-
ένζυμα,
-
φυτικά προϊόντα.
Διατίθενται σε μορφή δισκίων, καψουλών, σκονών ή υγρών.
Η ρύθμισή τους γίνεται κυρίως σε εθνικό επίπεδο, ενώ η EFSA παρέχει επιστημονικές γνωμοδοτήσεις για ουσίες χωρίς ιστορικό ασφαλούς χρήσης πριν το 1997.
Απαιτήσεις Επισήμανσης Συμπληρωμάτων Διατροφής
Υποχρεωτικά αναγράφονται:
-
συνιστώμενη ημερήσια δόση,
-
προειδοποίηση μη υπέρβασης της δόσης,
-
δήλωση ότι δεν υποκαθιστούν ισορροπημένη διατροφή,
-
δήλωση φύλαξης μακριά από παιδιά.
Διατροφικοί Ισχυρισμοί: Τι επιτρέπεται
Οι διατροφικοί ισχυρισμοί ρυθμίζονται από τον Κανονισμό (ΕΚ) 1924/2006 και επιτρέπονται μόνο όταν πληρούνται συγκεκριμένα ποσοτικά κριτήρια (π.χ. «χωρίς ζάχαρη», «υψηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες», «χαμηλό σε λιπαρά»).
Οι διατροφικοί ισχυρισμοί βασίζονται στις ωφέλιμες ιδιότητες που έχει ένα προϊόν λόγω των θρεπτικών συστατικών που περιέχει ή δεν περιέχει. Ενδεικτικά:
-
Μειωμένη ενεργειακή αξία: Τουλάχιστον 30% λιγότερες θερμίδες σε σχέση με το αντίστοιχο πλήρες προϊόν.
-
Χωρίς θερμίδες: Λιγότερο από 4 kcal/100 ml.
-
Υψηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες / Πλούσιο σε φυτικές ίνες: ≥ 6 g φυτικών ινών/100 g ή ≥ 3 g/100 kcal.
-
Πηγή φυτικών ινών: ≥ 3 g φυτικών ινών/100 g.
-
Χαμηλή περιεκτικότητα σε σάκχαρα: < 5 g σακχάρων/100 g ή < 2.5 g/100 ml.
-
Χωρίς ζάχαρη: < 0.5 g ζάχαρης/100 g.
-
Χαμηλό σε λιπαρά: < 3 g λίπους/100 g ή < 1.5 g/100 ml.
-
Χωρίς κορεσμένα λιπαρά: < 0.1 g κορεσμένων & trans λιπαρών ανά 100 g/100 ml.
-
Χωρίς λίπος: < 0.5 g λίπους ανά 100 g / 100 ml.
-
Υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη: Τουλάχιστον 20% της ενέργειας του προϊόντος προέρχεται από πρωτεΐνη.
-
Χαμηλό σε νάτριο/αλάτι: < 0.12 g νατρίου (0.3 g αλάτι) ανά 100 g/100 ml.
-
Πολύ χαμηλό σε νάτριο/αλάτι: < 0.04 g νατρίου (0.1 g αλάτι) ανά 100 g/100 ml.
-
Χωρίς νάτριο/αλάτι: < 0.005 g νατρίου (0.01 g αλάτι) ανά 100 g/100 ml.
-
Πηγή βιταμινών/ιχνοστοιχείων: Παρέχει 5–15% της Συνιστώμενης Ημερήσιας Πρόσληψης (ΣΗΠ) ανά 100 kcal.
-
Υψηλή περιεκτικότητα σε βιταμίνες/ιχνοστοιχεία: Τουλάχιστον διπλάσια ποσότητα από αυτή που απαιτείται για τον ισχυρισμό «Πηγή».
-
Ελαφρύ / Light: 30% μειωμένη περιεκτικότητα σε κάποιο θρεπτικό συστατικό σε σχέση με το πλήρες προϊόν (π.χ. 30% λιγότερες θερμίδες).
Ισχυρισμοί Υγείας
Ισχυρισμός υγείας είναι κάθε αναφορά που συνδέει τρόφιμο ή συστατικό με την υγεία.
Απαγορεύονται ισχυρισμοί που:
-
υπονοούν πρόληψη ή θεραπεία ασθενειών,
-
αναφέρονται σε απώλεια βάρους,
-
βασίζονται σε συστάσεις επαγγελματιών υγείας.
Πώς αξιολογεί ο καταναλωτής μια αξιόπιστη ετικέτα
Οι διατροφικές ετικέτες περιλαμβάνουν:
-
Μπροστινή ετικέτα: εμπορική ονομασία και ισχυρισμοί.
-
Οπίσθια ετικέτα: συστατικά, αλλεργιογόνα, διατροφική δήλωση, προέλευση.
Η σωστή ανάγνωση της ετικέτας επιτρέπει ενημερωμένες και ασφαλείς επιλογές.
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τα novel foods και τα συμπληρώματα διατροφής διαμορφώνει ένα αυστηρό αλλά σαφές πλαίσιο, που εξισορροπεί την καινοτομία με την προστασία της δημόσιας υγείας.Η σωστή επισήμανση, οι τεκμηριωμένοι ισχυρισμοί και η διαφάνεια αποτελούν θεμέλια εμπιστοσύνης ανάμεσα σε καταναλωτές και επιχειρήσεις.
