742
Ψυχολογία

Ψυχογενής ανορεξία. Συμβουλές από έναν κλινικό διατροφολόγο για την αντιμετώπισή της.

12 Αυγούστου 2008
gynaika de thelei na faei to milo

Photo source: www.bigstockphoto.com

Οι κύριες κλινικές μορφές διαταραχών πρόσληψης τροφής είναι η ψυχογενής ανορεξία, η ψυχογενής βουλιμία και η ανεξέλεγκτη υπερφαγία ή το λεγόμενο binge eating disorder. Υπάρχουν δύο τύποι ψυχογενούς ανορεξίας, ο αδηφαγικός ή καθαρτήριος τύπος, όπου το άτομο έχει τακτικά επεισόδια αδηφαγίας ή καταφεύγει τακτικά σε συμπεριφορές κάθαρσης (έμετος, χρήση καθαρτικών ή διουρητικών) και ο περιοριστικός τύπος όπου το άτομο δεν έχει τακτικά επεισόδια αδηφαγίας ή συμπεριφορές κάθαρσης.

Χαρακτηριστικά της ψυχογενούς ανορεξίας

Τα κύρια χαρακτηριστικά της ψυχογενούς ανορεξίας είναι η διαταραγμένη διαιτητική συμπεριφορά, η διαταραγμένη αντίληψη ιδίας σωματικής διάπλασης και ο φόβος πρόσληψης βάρους και λίπους. Τα διαγνωστικά κριτήρια της ψυχογενούς ανορεξίας είναι η άρνηση του ατόμου να διατηρήσει το βάρος του στο επίπεδο ή πάνω από το επίπεδο του ελάχιστα φυσιολογικού για το ύψος και την ηλικία του, ο έντονος φόβος για αύξηση σωματικού βάρους, η διαταραγμένη εικόνα του σώματος και η αμηνόρροια η ψυχογενής ανορεξία αποτελεί μόνο την κορυφή του παγόβουνου καθώς αποτελεί το καταληκτικό στάδιο μιας σειράς ηπιότερων διαταραχών της διαιτητικής συμπεριφοράς, δηλαδή την έντονη δυσαρέσκεια για το βάρος και το σχήμα του σώματος, την περιοριστική συμπεριφορά ως προς το φαγητό και τη συνεχή ενασχόληση με δίαιτες αδυνατίσματος.

Πόσο συχνή είναι η ψυχογενής ανορεξία;

Όσον αφορά τα επιδημιολογικά στοιχεία που διαθέτουμε, οι γυναίκες πάσχουν πιο συχνά σε σχέση με τους άνδρες. Πιο συγκεκριμένα, η ψυχογενής ανορεξία είναι μια ασθένεια που πλήττει το 1% του γυναικείου πληθυσμού (γενικά παρουσιάζεται 10-20 φορές πιο συχνά στις γυναίκες). Μπορεί να εκδηλωθεί σε όλες τις ηλικίες, εντούτοις είναι συχνότερη στην εφηβεία, ιδιαίτερα μεταξύ 13 και 20 ετών. Η εμφάνιση νέων περιστατικών αυξήθηκε από την δεκαετία 1960-70 στην 1970-80, αλλά όχι στη συνέχεια. Μια έρευνα έδειξε ότι η ψυχογενής ανορεξία εμφανίζεται συνήθως σε άνδρες με έντονη αθλητική δραστηριότητα, που απαιτεί αυστηρό έλεγχο του σωματικού τους βάρους.

Ποια είναι τα αίτια της ψυχογενούς ανορεξίας και πως να την αναγνωρίσετε;

Τα αίτια εμφάνισης αυτής της πολύπλοκης και σύνθετης νόσου είναι κυρίως ψυχοπαθολογικά. Η απαρέσκεια του σώματος, η τελειοθηρία, η βουλιμία, ο φόβος ωρίμανσης, η δυσπιστία στις διαπροσωπικές σχέσεις και η αδυναμία αναγνώρισης πείνας και κορεσμού μπορούν να  προδιαθέσουν ένα άτομο στο να γίνει ανορεκτικό, ιδιαίτερα στην σύγχρονη εποχή, όπου κυριαρχεί το πρότυπο του «αδύνατου» και «λεπτού».

Ενδείξεις για την αναγνώριση αυτής της παθολογικής συμπεριφοράς είναι η έντονη ενασχόληση με δίαιτες αδυνατίσματος, η έντονη άσκηση, πέρα από ένα ορθολογικό πρόγραμμα προπόνησης, η δυσαρέσκεια ως προς το σώμα, οι ενοχές μετά το φαγητό, η ενασχόληση με τα τρόφιμα και την τροφή, η χρήση σκευασμάτων για μείωση βάρους και η αποφυγή πρόσληψης τροφής δημοσίως. Κλινικά χαρακτηριστικά της ψυχογενούς ανορεξίας είναι η απότομη ελάττωση βάρους, οι πρησμένοι σιελογόνοι αδένες, οι κιτρινισμένες παλάμες χεριών και πέλματα ποδιών, οι πληγές στην άνω επιφάνεια των χεριών, το έντονο μούδιασμα στα άκρα, το χνούδι στα άκρα, την πλάτη και το πρόσωπο καθώς και τα αδύνατα και εύθρυπτα μαλλιά. Άλλες επιπλοκές συνδεόμενες με την απότομη απώλεια βάρους και τον υποσιτισμό είναι η καχεξία (απώλεια λίπους, απώλεια μυϊκής μάζας, μειωμένος θυρεοειδικός μεταβολισμός, δυσανεξία στο κρύο), η βραδυκαρδία, οι καρδιακές αρρυθμίες, η καθυστέρηση της γαστρικής εκκένωσης, η δυσκοιλιότητα, η υπογλυκαιμία, η σιδηροπενία, η έλλειψη καλίου, ασβεστίου, μαγνησίου και ψευδαργύρου, η μειωμένη libido, η οστεοπόρωση, η αναστολή της ανάπτυξης στο ύψος, η λιπώδης διήθηση, οι ανωμαλίες γεύσεως, προσοχής και συγκέντρωσης, η ευερεθιστότητα, η αϋπνία κ.α

Ποιος είναι ο ρόλος του διαιτολόγου;

Ο ρόλος του κλινικού διαιτολόγου στην αντιμετώπιση της ψυχογενούς ανορεξίας είναι πολύ σημαντικός. Πρώτος στόχος είναι η διόρθωση της διατροφικής κατάστασης του ασθενούς (αποκατάσταση υποσιτισμού).  Πρέπει να βοηθηθεί να αποκτήσει και να διατηρήσει μια φυσιολογική διατροφική κατάσταση (ενήλικας) και μια φυσιολογική ανάπτυξη (έφηβος).

Επίσης, στόχος θα πρέπει να είναι η εγκατάσταση φυσιολογικών συμπεριφορών λήψης τροφής, η ανάπτυξη φυσιολογικής στάσης προς την τροφή (όχι φόβος προς την τροφή) και η ανάπτυξη και αναγνώριση κατάλληλων απαντήσεων στα ερεθίσματα πείνας και κορεσμού από τον ασθενή. Οι πρακτικές που πρέπει να χρησιμοποιηθούν για την επίτευξη των στόχων είναι η λήψη ενός πλήρους διαιτολογικού ιστορικού από το οποίο θα διερευνηθούν οι στάσεις και οι πεποιθήσεις του ασθενούς (αλλά και της οικογένειάς του) ως προς τις τροφές, η εγκατάσταση σχέσης εμπιστοσύνης διαιτολόγου και ασθενούς, έτσι ώστε οι διατροφικές πληροφορίες να είναι ακριβείς και έγκυρες από την πλευρά του ασθενούς αλλά και ο ίδιος ο διαιτολόγος να αποτελεί καλό μοντέλο για ταύτιση του ασθενούς. Δεν επιτρέπεται να συμβιβαστεί ο διαιτολόγος με τις παθολογικές πεποιθήσεις και στάσεις του ασθενούς απέναντι στις τροφές καθώς επίσης απαγορεύεται να γίνει «παζάρεμα» των στόχων της θεραπείας. Οι υποτιθέμενες γνώσεις των ανορεκτικών είναι επιλεκτικές, προερχόμενες από αμφίβολες πηγές, συνήθως ακραίες και λαθεμένες.

Θέματα που πρέπει να συζητούνται με τον ασθενή είναι οι επιπτώσεις της υπερβολικής δίαιτας και του υποσιτισμού στην φυσιολογία και την ψυχολογία του ατόμου, η διατροφική σύνθεση των τροφίμων και ποιες είναι οι ομάδες τροφίμων, ποια πρέπει να είναι η προσαρμογή των διατροφικών αναγκών στις αλλαγές (αύξηση) του βάρους, η ισορροπία μεταξύ ενεργειακής πρόσληψης και σωματικής δραστηριότητας, οι κίνδυνοι για καθαρτικές συμπεριφορές καθώς και κάποιες πρακτικές οδηγίες στο ψώνισμα τροφίμων και στο μαγείρεμα.

Στόχος βάρους και θερμίδες στην ψυχογενή ανορεξία

Όσον αφορά το βάρος στόχο στους ενήλικες, δεν πρέπει να καθοριστεί ένα συγκεκριμένο βάρος. Ο στόχος θα είναι το βάρος στο οποίο ο ασθενής είναι σωματικά υγιής και το βάρος που μπορεί να διατηρείται με φυσιολογική εξισορροπημένη διατροφή (χωρίς περιορισμούς). Όσον αφορά τα παιδιά ή τους εφήβους, το βάρος στόχος είναι αυτό που διασφαλίζει ανάπτυξη με φυσιολογικό ρυθμό και φυσική και σωματική υγεία. Ο συνιστώμενος ρυθμός αύξησης βάρους είναι 0,5 κιλά / εβδομάδα σε εξωτερικούς ασθενείς και 1-1,5 κιλά / εβδομάδα σε νοσηλευόμενους ασθενείς. Όσοι έχουν λάβει καθαρτικά, εμετικά υπακτικά και διουρητικά φάρμακα, μπορεί να αυξήσουν γρηγορότερα το βάρος τους μετά από λήψη υγρών, διότι ήταν αφυδατωμένοι.

Το ενεργειακό επίπεδο καθορίζεται στις 1200 θερμίδες περίπου στην έναρξη της θεραπείας, ιδιαίτερα σε υπερβολικά υποσιτισμένους. Ακολουθεί σταδιακή αλλά σχετικά σύντομη αύξηση στο επίπεδο των 2200-2500 θερμίδων την ημέρα. Μόλις ο ασθενής φτάσει το στόχο του, καθορίζουμε τις θερμίδες για διατήρηση βάρους, οι οποίες μπορεί να περιοριστούν σε σχέση με αυτές που λάμβανε κατά τη διάρκεια της θεραπείας του. Η σύνθεση του συνιστώμενου διαιτολογίου  πρέπει να περιέχει μεγάλη ποικιλία φυσιολογικών τροφίμων κατανεμημένα σε 6 γεύματα ( 3 κύρια και 3 τύπου σνακ με φρούτα, γάλα-γιαούρτι πλήρες, χυμούς). Πολύ σημαντικό είναι ότι πρέπει να αποκλείονται  τρόφιμα με μειωμένα λιπαρά (τύπου light) καθώς αυτά είναι μη θερμιδογόνα. Επίσης, ο ασθενής πρέπει να μάθει να επιλέγει τροφές σε γεύματα σε εστιατόρια και κοινωνικές εκδηλώσεις. Σε απειλητικές για τη ζωή περιπτώσεις, συστήνεται η χρήση εντερικής ή και παρεντερικής διατροφής.

O ασθενής έχει ανάγκη για συνεχή καθοδήγηση περίπου 2-3 χρόνων μετά την επίτευξη βάρους-στόχου ώστε να βοηθηθεί στην προσαρμογή για διατήρηση του βάρους με παράλληλη διατήρηση ισορροπημένης-μη περιοριστικής διατροφής. Συμβουλές από τους ειδικούς θα πρέπει να δίνονται και στους γονείς-συγγενείς για υποστήριξη των ασθενών.

  • Αβραάμ Κάζης Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος, M.Sc.

    Γεννήθηκε στην Αθήνα στις 13/05/1977. Σπούδασε στο Tμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Αθηνών, από όπου και αποφοίτησε στις 07/2001 με βαθμό 8,3. Ολοκλήρωσε τις μεταπτυχιακές του σπουδές στην κατεύθυνση Κλινικής Διαιτολογίας του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου στις 10/2003, με βαθμό 8,8. Η πρακτική του άσκηση έγινε στα εξής νοσοκομεία των Αθηνών: Σισμανόγλειο, Ερυθρός Σταυρός, Γεννηματάς, Λαικό, Παίδων Αγία Σοφία και Παίδων Αγλαία Κυριακού.

×
×