738
Διατροφή

Η θρεπτική αξία του καφέ

13 Νοεμβρίου 2009
Η θρεπτική αξία του καφέ

Photo source: www.bigstockphoto.com

Τα σπέρματα των καφεόδενδρων θεωρούνται το πολυτιμότερο γεωργικό προϊόν. Τα καφεόδεντρα είναι αειθαλείς θάμνοι ή δενδρύλλια με σαρκώδεις καρπούς, μεγέθους κερασιών, οι οποίοι αναπτύσσονται σε  τσαμπιά και, όταν ωριμάζουν, παίρνουν βαθύ κόκκινο χρώμα. Οι καρποί φέρουν δύο πράσινα σπέρματα καφέ, που είναι τελείως άοσμα όπως έχουν, με το καβούρδισμα όμως αποκτούν το χαρακτηριστικό άρωμα του καφέ (αποτελείται από περίπου 800 πτητικές ουσίες) και αυξάνεται η περιεκτικότητα σε καφεΐνη με την απώλεια ύδατος. Υπάρχουν πολλά είδη καφεόδενδρων, ο κανονικός καφές παρασκευάζεται όμως από τους καρπούς το δένδρου Coffea με αργό καρβούδισμα των ξεραμένων καρπών και άλεσμα σε λεπτή σκόνη. Διακρίνεται κυρίως σε δύο είδη, τον αραβικό καφέ (Coffea arabica) και τον καφέ από χώρες της λατινικής Αμερικής (Caffea robusta). Τα είδη αυτά αντιπροσωπεύουν το 99% της παγκόσμιας παραγωγής.

Τύποι καφέ:

Καφές ελληνικός: Ανέρχεται πρώτος σε πωλήσεις στη χώρα μας και αντιπροσωπεύει το 48% περίπου του ετήσιου όγκου πωλήσεων καφέ. Εκτός από τη χώρα μας, πίνεται στην Τουρκία, τη Μέση Ανατολή και τις αραβικές χώρες.  

Καφές φίλτρου: Είναι ο καφές που πίνεται διεθνώς και αντιπροσωπεύει το 80% των πωλήσεων. Στην Ελλάδα κατέχει το 18,35% των πωλήσεων. Διακρίνεται σε καφές φίλτρου αμερικάνικο, γαλλικό και εσπρέσσο και διατίθεται και αρωματισμένος. Οι αρωματικές ουσίες που προστίθενται είναι απλές  (μέντα, σοκολάτα, βανίλια, κτλ.) ή σύνθετες όπως βανίλιας-φουντούκι, κανέλας-φουντούκι, κρέμας, amaretto, grand marnier κ.α.    

Καφές αποκαφεϊνωμένος (Καφές χωρίς καφεΐνη, δηλ μικρότερη ή ίση του 0,2%)

Καφές αρωματισμένος (Καφές με πρόσθετη αρωματική γεύση)

Καφές στιγμιαίος (Παράγεται από αφέψημα καφέ, το οποίο αφυδατώνεται)

Άλλες χρήσεις καφεΐνης

  • Η καφεΐνη μπορεί επίσης να κατασκευαστεί με χημική σύνθεση και χρησιμοποιείται ως προσθετικό σε τρόφιμα, ροφήματα, ποτά και αναψυκτικά. Ο καφές, το τσάι, η σοκολάτα, το κακάο και πολλά αναψυκτικά (κόκα-κόλα, πέψι-κόλα και άλλα) περιέχουν καφεΐνη.
  • Η καφεΐνη χρησιμοποιείται και καταναλώνεται ευρέως. Σε πολλά φάρμακα που αγοράζονται χωρίς συνταγή, υπάρχει καφεΐνη. Περιέχεται σε φάρμακα που χρησιμοποιούνται για την καταπολέμηση του πόνου (αναλγητικά), κατασταλτικά της όρεξης και σε φάρμακα εναντίον του κρυολογήματος.
  • Υπάρχουν διαθέσιμα στο εμπόριο τρόφιμα, ποτά και ροφήματα τα οποία ενώ κανονικά περιέχουν καφεΐνη, αυτή αφαιρείται με ειδική χημική επεξεργασία (decaffeination).

Τα συστατικά του καφέ:

Τα σπέρματα του καφέ περιέχουν πληθώρα συστατικών, αρκετά από τα οποία δεν επηρεάζονται από το καρβούρδισμα. Τα συστατικά που εξάγονται με ζεστό νερό διακρίνονται σε πτητικά (οργανικά οξέα, αλδεϋδες, κετόνες, αμίνες, μερκαπτάνες, κ.α) και σε μη πτητικά (καφεΐνη, τριγονελλίνη, φαινολοξέα, αμινοξέα, υδατάνθρακες, και ανόργανα στοιχεία). Το κύριο δραστικό τους συστατικό είναι η καφεΐνη.

Η ποσότητα της καφεΐνης που περιέχεται σε μία κούπα καφέ διαφέρει ανάλογα με τον τύπο του. Μία κούπα καφές φίλτρου περιέχει 80-115 mg καφεΐνης, τα 15 κυβικά εκατοστά στιγμιαίου καφέ μπορεί να περιέχει 60-70 mg καφεΐνης, τα αναψυκτικά τύπου Coca – Cola περιέχουν περίπου 35-60 mg καφεΐνης ενώ η ίδια ποσότητα μαύρου τσαγιού περιέχει 40-60 mg και κακάο 4 mg καφεΐνης.

Τα 250mg καφεΐνης ημερησίως θεωρείται μια μέτρια ποσότητα για τον ανθρώπινο οργανισμό ενώ περισσότερα από 315mg καφεΐνης ημερησίως θεωρούνται υψηλή ποσότητα και πάνω από 500mg θεωρούνται υπερβολική ποσότητα.

Ιδιότητες της καφεΐνης:

  1. Η καφεΐνη του καφέ (μεθυλιωμένη ξανθίνη), το κύριο δραστικό συστατικό του δρα ως διεγερτική ουσία του κεντρικού νευρικού συστήματος αυξάνοντας τα επίπεδα της ντοπαμίνης. Η ντοπαμίνη είναι ένα νευροδιαβιβαστής που δραστηριοποιεί το κέντρο ευχαρίστησης του εγκεφάλου.
  2. Πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι σε μέτριες δόσεις βελτιώνει τη μνήμη.
  3. Η καφεΐνη επιδρά και στο ουροποιητικό σύστημα. Έχει διουρητική ιδιότητα.
  4. Θεωρείται ότι σε ψηλές δόσεις λόγω της αυξημένης διούρησης μπορεί να προκαλεί αφυδάτωση. Για το λόγο αυτό όσοι πίνουν ροφήματα ή ποτά με υψηλές συγκεντρώσεις καφεΐνης θα πρέπει να παίρνουν και άφθονο νερό. 
  5. Επίσης η καφεΐνη μπορεί να προκαλεί μείωση της όρεξης.
  6. Η καφεΐνη μετά από την εισδοχή της στο πεπτικό σύστημα απορροφάται και διανέμεται στον οργανισμό πολύ γρήγορα. Αφού εισέλθει και δράσει σε διάφορα όργανα, δεν παραμένει ούτε αποθηκεύεται στον οργανισμό αλλά αποβάλλεται μετά από μερικές ώρες.
  7. Κάθε άτομο έχει διαφορετική ευαισθησία στην ποσότητα που χρειάζεται για να προκαλέσει θετικά αποτελέσματα στην αρχή και στη συνέχεια να δημιουργήσει ανεπιθύμητες παρενέργειες.
  8. Η καφεΐνη χρησιμοποιείται για θεραπεία διαφόρων ειδών πονοκεφάλων, της ημικρανίας και των πονοκεφάλων τάσης.
  9. Επίσης η καφεΐνη ανακουφίζει για σύντομο χρονικό διάστημα από την κούραση και τη νύστα.
  10. Σύμφωνα με ορισμένα δεδομένα οι υψηλές δόσεις καφεΐνης πιθανόν να έχουν αντίθετο αποτέλεσμα και να προκαλούν πονοκέφαλο. 
  11. Επίσης στις ψηλές δόσεις είναι δυνατόν να προκαλεί παροδικά αύξηση της αρτηριακής πίεσης. Επιπρόσθετα ορισμένοι γιατροί δεν συστήνουν στους ασθενείς με προβλήματα του ρυθμού της καρδίας να παίρνουν καφεΐνη λόγω κινδύνου αρρυθμιών. 
  12. Σε υπερβολικές δόσεις όμως μπορεί να προκαλεί ταχυκαρδία, παροδική αύξηση της αρτηριακής πίεσης, διούρηση (και λόγω της υψηλής συν-καταναλώσης υγρων), ναυτία και εμετούς, εντερικές διαταραχές, νευρικότητα και ανησυχία και αϋπνία. Αυτά τα συμπτώματα παρατηρούνται στους καφεινοευαίσθητους).

Σε ποιους δεν συνιστάται ο καφές;

  • Η μέτρια χρήση της καφεΐνης δεν έχει αρνητικές επιπτώσεις στη  υγεία.
  • Στις έγκυες γυναίκες, η υπερβολίκη κατανάλωση. Συζητήστε το με τον γιατρό ή διαιτολόγο σας.
  • Σε άτομα με στεφανιαία νόσο και με έλκος στο στομάχι. Συζητήστε το με τον γιατρό σας.
  • Προσοχή στην αλληλεπίδραση με άλλα φάρμακα. Συζητήστε το με τον γιατρό σας.

Προκαλεί ο καφές εθισμό;

Ερευνητές υποστηρίζουν ότι δεν μπορεί ο καφές να χαρακτηριστεί εθιστικός. Η απότομη στέρηση από υψηλές δόσεις καφείνης, είναι δυνατόν να προκαλέσουν πονοκεφάλους, ζαλάδες, νύστα, ευερεθιστικότητα και ναυτία. Για τους λόγους αυτούς η απόσυρση της καφεΐνης, θα πρέπει να γίνεται σταδιακά.

Πρέπει να τονίσουμε όμως ότι αυτά τα συμπτώματα στον καφέ δεν μπορεί να συγκριθούν και δεν έχει τα ίδια καταστροφικά σωματικά, ψυχικά και κοινωνικά αποτελέσματα, όπως ο εθισμός στο αλκοόλ, στο τσιγάρο και στα ναρκωτικά.

  • Πάρης Παπαχρήστος Διαιτολόγος - Διατροφολόγος, M.Sc.

    Ο Πάρης Παπαχρήστος είναι Διαιτολόγος Διατροφολόγος, MSc, ιδρυτής του πρώτου portal διατροφής σε Ελλάδα και Κύπρο, όπου διατηρεί ένα πολυδιαιτολογικό γραφείο στο Παγκράτι, παρέχοντας διαιτολογικές υπηρεσίες.

×
×