Δίαιτα

Δίαιτα AIP (Αυτοάνοσο Πρωτόκολλο)

02 Ιουλίου 2024
3159 Προβολές
4 λεπτά να διαβαστεί
diaita AIP

Photo Source: www.canva.com

Τί είναι η δίαιτα ΑΙΡ και γιατί επιλέγεται;

Η Δίαιτα AIP ή αυτοάνοσο πρωτόκολλο είναι μία δίαιτα αρκετά αυστηρή και περιοριστική που έχει σκοπό την μείωση της φλεγμονής και άλλων συμπτωμάτων που προκαλούν τα αυτοάνοσα νοσήματα (λύκος, φλεγμονώδης νόσος του εντέρου, κοιλιοκάκη ρευματοειδής αρθρίτιδα, ψωρίαση, θυρεοειδίτιδα χασιμότο κ.λ.π.)  

Αυτοάνοσα νοσήματα

Το ανοσοποιητικό μας σύστημα έχει ως κύριο ρόλο την παραγωγή αντισωμάτων όταν αυτό δέχεται επίθεση από ξένα κι επιβλαβή κύτταρα. Στις αυτοάνοσες διαταραχές τα αντισώματα επιτίθενται και σε υγιή κύτταρα προκαλώντας ανεπιθύμητες ενέργειες όπως είναι ο πόνος, η κόπωση, η διάρροια, το κοιλιακό άλγος κ.λ.π.

Οι ασθένειες αυτές επίσης προκαλούνται από το στρες, την χρήση φαρμάκων, το διαρρέον έντερο (αυξημένη εντερική διαπερατότητα), την μόλυνση και άλλα.

Στο αυτοάνοσο πρωτόκολλο αφαιρούνται τρόφιμα από την διατροφή που φαίνεται ότι ενισχύουν την φλεγμονή και τα συμπτώματα των αυτοάνοσων ασθενειών κι επανεισάγονται όταν εξαλειφθούν τα συμπτώματα.

Είναι μία δίαιτα:

  • Με περιορισμένη ποικιλία τροφίμων
  • Δύσκολη στην εφαρμογή της
  • Φτωχή σε θρεπτικά συστατικά

Ποιες είναι οι κύριες φάσεις της;

Αποτελείται από δύο φάσεις:

  • Φάση εξάλειψης
  • Φάση επαναεισαγωγής

Πρώτη φάση εξάλειψης

Στην πρώτη φάση αφαιρούνται από το διαιτολόγιο τρόφιμα και φάρμακα που συνδέονται με φλεγμονές κι ανισορροπίες βακτηρίων στο έντερο. Η γλουτένη και η λακτόζη είναι από τα συστατικά που έχουν συνδεθεί με ανοσολογικές αποκρίσεις και τρόφιμα που τα περιέχουν αποκλείονται από το διαιτολόγιο. Οι κύριες τροφές που αφαιρούνται εντελώς είναι: 

  • Δημητριακά
  • Ξηροί καρποί
  • Σπόροι
  • Αυγά
  • Γαλακτοκομικά προιόντα

Άλλα πράγματα που επίσης αποκλείονται:

  • Καπνός
  • Αλκοόλ
  • Καφές
  • Επεξεργασμένα έλαια
  • Πρόσθετα τροφίμων
  • Ραφιναρισμένα επεξεργασμένα σάκχαρα

Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ιβουπροφαίνη, ναπροξένη, δικλοφενάκη και η μεγάλη δόση ασπιρίνης) Συνίσταται η κατανάλωση φρέσκων τροφίμων, ελάχιστα επεξεργασμένων κρεάτων, τροφίμων που έχουν υποστεί ζύμωση και ζωμού οστών. Παράλληλα ενθαρρύνεται αλλαγή τρόπου ζωής με καλό ύπνο, περιορισμό του στρες και αύξηση της σωματικής δραστηριότητας.

Ποια είναι η διάρκειά της; 

Εξαρτάται. Συνήθως η διάρκεια εξαρτάται από το πότε θα μειωθούν τα συμπτώματα. Οι περισσότεροι χρειάζονται από 30-90 ημέρες. Εξάλειψη των συμπτωμάτων έχειν αναφερθεί ακόμη και σε 3 εβδομάδες σε γυναίκες με αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα. Όταν ο ασθενής δεν έχει πλέον συμπτώματα είναι έτοιμος να περάσει στην δεύτερη φάση.

Δεύτερη φάση επαναεισαγωγής

Η δεύτερη φάση αρχίζει όταν έχουν μειωθεί τα συμπτώματα και ξεκινά η επαναεισαγωγή των τροφίμων που αφαιρέθηκαν στην πρώτη φάση. Στόχος είναι να εντοπιστούν οι τροφές που προκαλούν ανεπιθύμητα συμπτώματα και να εισαχθούν ξανά όλες οι τροφές σταδιακά.

Τα τρόφιμα εισάγονται ένα κάθε φορά και το επόμενο τρόφιμο εισάγεται μετά από 5-7 ημέρες για να υπάρχει ο κατάλληλος χρόνος παρατήρησης εμφάνισης συμπτωμάτων. Οι τροφές που είναι ανεκτές προστίθενται στο διαιτολόγιο ενώ αυτά που εξακολουθούν να προκαλούν ανεπιθύμητες ενέργειες αποφεύγονται. Η φάση της επαναεισαγωγής μπορεί να ξαναγίνει για τις τροφές αυτές μελλοντικά.

Βήματα επαναεισαγωγής τροφίμων

Παρακάτω αναγράφονται τα 5 βασικά βήματα της επαναεισαγωγής τροφίμων:

Βήμα 1

  • Επιλογή τροφίμου για εισαγωγή. Κατανάλωση 1 κουτ. γλυκού τροφίμου και αναμονή για 15 λεπτά
  • Αν εμφανιστούν συμπτώματα σταματά η διαδικασία

Βήμα 2

  • Κατανάλωση μεγαλύτερης ποόστητας τροφής 2 κουτ. γλυκού και αναμονή για 2-3 ώρες
  • Αν εμφανιστούν συμπτώματα σταματά η διαδικασία

Βήμα 3

  • Καταναλώση μίας κανονικής μερίδας φαγητού . Αποφυγή αυτού και κάθε νέας εισαγωγής για 5-6 ημέρες
  • Παρακολούθηση για τυχόν εμφάνιση συμπτωμάτων

Βήμα 4

  • Αν δεν εμφανιστούν συμπτώματα εντάσσεται το τρόφιμό στο διαιτολόγιο
  • Σε περίπτωση εμφάνισης συμπτωμάτων αποκλείεται το τρόφιμό από το διαιτολόγιο

Βήμα 5

Επανάληψη της διαδιακασίας για νέο τρόφιμο

Σε περίπτωση ύπαρξης λοίμωξης, έντονου άγχους, κακού ύπνου καλό θα ήταν να αποφεύγεται η εισαγωγή τροφίμων γιατί ίσως παρερμηνευτούν τα αποτελέσματα της δοκιμασίας .

Επίσης συστήνεται η εισαγωγή τροφών με συγκεκριμένη σειρά. Για παράδειγμα στην εισαγωγή γαλακτοκομικών εισάγουμε πρώτα τα προϊόντα με την μικρότερη περιεκτικότητα σε λακτόζη.

Autoimmune Protocol Diet

Ποια τρόφιμα επιτρέπονται και ποια απαγορεύονται;

Στον πίνακα βλέπουμε τις τροφές που επιτρέπονται και αυτές που πρέπει να αποφεύγονται στην πρώτη φάση.

Ομάδα τροφίμων

Αποφεύγεται

Επιτρέπεται

Φρούτα

-

Όλα

Λαχανικά

Μελιτζάνα ντομάτα πιπεριά πατάτα

Όλα τα υπόλοιπα

Bολβοί (γλυκοπατάτα, παστινάκι, αγκινάρα Ιερουσαλήμ)

Δημητριακά

Όλα

-

Πρωτεϊνούχα τρόφιμα

Αυγά όσπρια σόγια και προϊόντα σόγιας

Μη επεξεργασμένα τρόφιμα

Βιολογικά κρέατα

Πουλερικά (κοτόπουλο γαλοπούλα)

Κυνήγι (λαγός ελάφι κ.λ.π.)

Γαλακτοκομικά

Όλα

-

Λίπη κι έλαια

Βιομηχανικά σπορέλαια (ηλιέλαιο, καλαμποκέλαιο)

Ξηροί καρποί και σπόροι

Τροφές πλούσιες σε μονοακόρεστα και πολυακόρεστα λιπαρά οξέα (αβοκάντο, ελαιόλαδο ψάρια, θαλασσινά)

Άλλα

Αλκοόλ καφές πρόσθετα τροφίμων επεξεργασμένα σάκχαρα

Ζωμός οστών

Τροφές που έχουν υποστεί ζύμωση (τουρσί λάχανο, kombucha, κεφίρ καρύδας)

Ξύδι βαλσάμικο, μηλίτης, ξύδι από κόκκινο κρασί

συμπληρώματα προβιοτικών

Γλυκαντικά

Ζάχαρη

Σιρόπι σφένδαμου, μέλι

Τα φρούτα, το σιρόπι σφένδαμου, το μέλι επιτρέπονται με μέτρο. Υπάρχουν πρωτόκολλα που συστήνουν στην πρώτη φάση αποφυγή όλων των φρούτων, άλλα συστήνουν κατανάλωση 1-2 φρούτων την ημέρα και άλλα συστήνουν αποφυγή κατανάλωσης φρούτων και λαχανικών με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη. Κάποια πρωτόκολλα αποκλείουν την κατανάλωση φυκιών (χλωρέλλα και σπιρουλίνα) λόγω της ανοσολογικής τους απόκρισης.

Προτείνεται ο περιορισμός της κατανάλωσης αλατιού και τροφίμων με βάση την καρύδα.

Να αποφεύγονται:

Όλα τα δημητριακά

  • Ρύζι
  • Σιτάρι
  • Βρώμη
  • Κριθάρι
  • Σίκαλη
  • Ζυμαρικά
  • Κέικ
  • Ψωμί
  • Δημητριακά πρωινού

Όσπρια

  • Φακές
  • Φασόλια
  • Μπιζέλια
  • Σόγια
  • Τοφου
  • Tempeh
  • Υποκατάστατα κρέατος

Λαχανικά

  • Μελιτζάνες
  • Πιπεριές
  • Πατάτες
  • Ντομάτες
  • Πάπρικα

Αυγά

  • Ολόκληρα αυγά
  • Ασπράδια αυγών
  • Τροφές που περιέχουν αυτά τα συστατικά

Γαλακτοκομικά

  • Αγελαδινό, κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα
  • Κρέμα γάλακτος
  • Τυρί
  • Βούτυρο
  • Σκόνες πρωτεΐνης με βάση τα γαλακτοκομικά προϊόντα

Ξηροί καρποί και σπόροι

  • Όλοι οι ξηροί καρποί
  • Σπόροι
  • Τρόφιμα που προέρχονται από αυτούς, όπως αλεύρια, βούτυρο ή έλαια, το κακάο
  • Μπαχαρικά με βάση τους σπόρους, όπως κόλιανδρο, κύμινο, γλυκάνισο, μάραθο, τριγωνέλλα, μουστάρδα και μοσχοκάρυδο

Ορισμένα ποτά 

  • Οινόπνευμα
  • Καφές

Μεταποιημένα φυτικά έλαια

  • Ελαιοκράμβη
  • Κραμβέλαιο
  • Καλαμποκέλαιο
  • Βαμβακέλαιο
  • Φοινικοπυρηνέλαιο
  • Σογιέλαιο
  • Ηλιέλαιο

Ραφιναρισμένα ή μεταποιημένα σάκχαρα

  • Ζάχαρη από ζαχαροκάλαμο ή τεύτλα
  • Σιρόπι καλαμποκιού
  • Σιρόπι καστανού ρυζιού και σιρόπι βύνης κριθαριού
  • Γλυκά
  • Σόδα
  • Καραμέλες
  • Κατεψυγμένα επιδόρπια
  • Σοκολάτα

Πρόσθετα τροφίμων και τεχνητά γλυκαντικά

  • Τρανς λιπαρά
  • Χρωστικές τροφίμων
  • Γαλακτωματοποιητές και πυκνωτικά
  • Γλυκαντικά όπως στέβια, μαννιτόλη και ξυλιτόλη

aimatologikos elegxos

Τι δείχνουν οι μελέτες για το συγκεκριμένο πρωτόκολλο;

Γνωρίζουμε ότι τα αυτοάνοσα νοσήματα δεν γιατρεύονται αλλά οτιδήποτε μπορεί να περιορίσει τα συμπτώματα της ασθένειας θα ήταν σημαντικό για τους ασθενείς αυτούς.

Οι μελέτες και τα επιστημονικά στοιχεία είναι περιορισμένα σήμερα. Απαιτείται περισσότερη έρευνα για το αν και πως μπορεί να βοηθήσει στον περιορισμό των ανεπιθύμητων συμπτωμάτων σε αυτοάνοσα νοσήματα.  

Βελτίωση συμπτωμάτων και φλεγμονής

Από τις μελέτες που έχουν γίνει μέχρι τώρα οι συμμετέχοντες με φλεγμονωδη νόσο του εντέρου έχουν αναφέρει περιορισμό των συμπτωμάτων και βελτίωση στην εκτέλεση αθλητικών δραστηριοτήτων. Καθώς επίσης και οι ασθενείς με αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα έχουν αναφέρει σημαντική μείωση φλεγμονής, του ανοσοποιητικού και βελτίωση στην ποιότητα ζωής.

Τα αποτελέσματα αφορούν ασθενείς με αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα και φλεγμονώδη νόσο του εντέρου. Πιστεύεται όμως με τον ίδιο τρόπο μπορούν να βοηθηθούν και ασθενείς με άλλα αυτοάνοσα νοσήματα.

Λόγω των αναφερόμενων βελτιώσεων σε ασθενείς με την εφαρμογή της δίαιτας μια εξατομικευμένη προσέγγιση όσον αφορά τις διατροφικές επιλογές, το ενεργειακό περιεχομένο αλλά και μεγαλύτερη περίοδο παρατήρησης μπορεί να επιδείξει σημαντικότερο αντίκτυπο στα αποτελέσματα των βιοχημικών δοκιμών αλλά και στη συνολική υγεία σωματική και ψυχική.

Υπάρχουν μειονεκτήματα;

Αρχικά να πούμε υπάρχει περίπτωση να μην μειωθούν τα συμπτώματα σε όλους τους ασθενείς που θα ακολουθήσουν την δίαιτα. Είναι ένα μοντέλο δίαιτας αυστηρό και περιοριστικό δύσκολο να πραγματοποιηθεί ιδιαίτερα στην πρώτη φάση.

Οι ασθενείς που το ακολουθούν πιθανά να νιώσουν κάποιες φορές δεν μπορούν να είναι το ίδιο κοινωνικά ενεργοί σε τραπέζια με φίλους ή συγγενείς. Σε περίπτωση που η πρώτη φάση έχει μεγάλη διάρκεια εγκυμονεί κινδύνους για διατροφικές ελλείψεις και ανεπάρκειες  θρεπτικά συστατικά στους ασθενείς. 

Λόγω των δυσκολιών στην εφαρμογή της δίαιτας ένας διαιτολόγος γνώστης του ΑΙΡ μπορεί να βοηθήσει εξατομικευμένα για να ελαχιστοποιηθούν οι παραπάνω κίνδυνοι και να επωφεληθείτε στο μέγιστο από μία τέτοια δίαιτα.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Abbott RD, Sadowski A, Alt AG. Efficacy of the Autoimmune Protocol Diet as Part of a Multi-disciplinary, Supported Lifestyle Intervention for Hashimoto's Thyroiditis. Cureus. 2019 Apr 27;11(4):e4556. doi: 10.7759/cureus.4556. PMID: 31275780; PMCID: PMC6592837.

Chandrasekaran A, Groven S, Lewis JD, Levy SS, Diamant C, Singh E, Konijeti GG. An Autoimmune Protocol Diet Improves Patient-Reported Quality of Life in Inflammatory Bowel Disease. Crohns Colitis 360. 2019 Oct;1(3):otz019. doi: 10.1093/crocol/otz019. Epub 2019 Aug 7. PMID: 31832627; PMCID: PMC6892563.

Ihnatowicz P, Gębski J, Drywień ME. Effects of Autoimmune Protocol (AIP) diet on changes in thyroid parameters in Hashimoto's disease. Ann Agric Environ Med. 2023 Sep 28;30(3):513-521. doi: 10.26444/aaem/166263. Epub 2023 Jun 1. PMID: 37772528.

Konijeti GG, Kim N, Lewis JD, Groven S, Chandrasekaran A, Grandhe S, Diamant C, Singh E, Oliveira G, Wang X, Molparia B, Torkamani A. Efficacy of the Autoimmune Protocol Diet for Inflammatory Bowel Disease. Inflamm Bowel Dis. 2017 Nov;23(11):2054-2060. doi: 10.1097/MIB.0000000000001221. PMID: 28858071; PMCID: PMC5647120.

Starkman E. The Autoimmune Protocol diet. WebMD. https://www.webmd.com/diet/autoimmune-protocol-diet. Published July 8, 2023.

Στέλλα Μορφογιάννη
Στέλλα Μορφογιάννη Διαιτολόγος – Διατροφολόγος

Διαιτολόγος Διατροφολόγος με μεταπτυχιακές σπουδές στην διαχείριση γήρανσης και χρόνιων νοσημάτων. Παρέχει διαιτολογικές υπηρεσίες δια ζώσης σε Λάρισα και Φάρσαλα αλλά κι εξ αποστάσεως.