Παθήσεις Πεπτικού

Φλεγμονώδης Νόσος του Εντέρου & Περιβάλλον

24 Ιανουαρίου 2012
2 λεπτά να διαβαστεί

Με τον όρο Ιδιοπαθής Φλεγμονώδης Νόσος του Εντέρου (ΙΦΝΕ) εννοούμε τη Νόσο του Crohn και την Ελκώδη Κολίτιδα. Πρόκειται για δύο χρόνια νοσήματα, που εμφανίζουν περιόδους έξαρσης και ύφεσης και προσβάλλουν τις νεαρές ηλικίες και των δύο φύλων. Στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ νοσούν από ελκώδη κολίτιδα 10-12 νέα περιστατικά ανά 100.000 κατοίκους το χρόνο, ενώ από τη νόσο του Crohn 6-8 νέα ανά 100.000 περιστατικά το χρόνο. Η αιτιολογία τους παραμένει άγνωστη. Η κληρονομικότητα ίσως παίζει κάποιο ρόλο στην ανάπτυξη των ΙΦΝΕ. Το 10-30% των ασθενών με ΙΦΝΕ έχουν συγγενείς με Νόσο του Crohn ή ελκώδη κολίτιδα. Ωστόσο, πρόσφατες θεωρίες εστιάζουν το ενδιαφέρον τους σε περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως η διαβίωση σε αναπτυγμένες χώρες, η μόλυνση του περιβάλλοντος, το κάπνισμα, η φυσική δραστηριότητα, η διατροφή και η παχυσαρκία. Στο παρόν άρθρο θα ασχοληθούμε με τις επιδράσεις των τεσσάρων τελευταίων παραγόντων στην ανάπτυξη των ΙΦΝΕ.

Κάπνισμα

Για τη νόσο του Crohn, το κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο έξαρσης κατά περισσότερο από 50% και σχετίζεται με χαμηλή ποιότητα ζωής. Καπνιστές με νόσο του Crohn έχουν συχνότερες εντερικές επιπλοκές, περισσότερες χειρουργικές επεμβάσεις στο ιστορικό τους σε σχέση με τους μη καπνιστές. Ωστόσο θεραπεία με ανοσοκατασταλτικά φαίνεται να εξουδετερώνει την επίδραση του καπνίσματος στην ανάγκη για χειρουργείο. Αν και γενικά οι καπνιστές αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο για ανάπτυξη νόσου του Crohn, η διακοπή του καπνίσματος μειώνει αυτόν τον κίνδυνο. Μελέτες δείχνουν ότι τόσο οι πρώην καπνιστές, όσο και αυτοί που δεν υπήρξαν ποτέ καπνιστές, εμφανίζουν παρόμοια πορεία στην εξέλιξη της νόσου. Συνεπώς, η διακοπή του καπνίσματος είναι βασικός στόχος της θεραπείας για τη νόσο του Crohn.

Στην ελκώδη κολίτιδα, αντίθετα, το κάπνισμα βελτιώνει την πορεία της νόσου. Οι εξάρσεις, οι εισαγωγές στο νοσοκομείο, η ανάγκη για στεροειδή και κυρίως ο αριθμός των χειρουργικών επεμβάσεων είναι χαμηλότερα για τους καπνιστές σε σύγκριση με τους μη καπνιστές. Η διακοπή του καπνίσματος αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης ελκώδους κολίτιδας. Για τον λόγο αυτό, οι ασθενείς με ελκώδη κολίτιδα που σκέφτονται να διακόψουν το κάπνισμα, θα πρέπει να ενημερώνονται για την πιθανή αύξηση των εξάρσεων της νόσου τους.

Φυσική Δραστηριότητα

Ο ρόλος της άσκησης στην ανάπτυξη των ΙΦΝΕ δεν έχει μελετηθεί επαρκώς. Παλαιότερες έρευνες έδειξαν ότι η άσκηση σχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο για νόσο του Crohn. Μελέτες έχουν δείξει ότι η χαμηλής έντασης άσκηση δεν είναι επιβλαβής για τα ΙΦΝΕ, αλλά αντίθετα συνεισφέρει σε καλύτερη ποιότητα ζωής των ασθενών και προλαμβάνει την οστεοπόρωση, που συνιστά συχνή επιπλοκή των ΙΦΝΕ.

Διατροφή

Στο σημείο αυτό, θα εξετάσουμε τι ρόλο παίζει η διατροφή στην αιτιολογία των ΙΦΝΕ και τι ως θεραπεία. Γενικά, υπάρχει η αντίληψη ότι οι σύγχρονες τροφές ίσως παίζουν κάποιο ρόλο στην ανάπτυξη των ΙΦΝΕ. Τα λίπη, η υψηλή πρόσληψη πρωτεΐνης και η χαμηλή πρόσληψη βιταμίνης D, ίσως είναι οι πιο καθοριστικοί παράγοντες. Συγκεκριμένα, η κατανάλωση κρέατος, γλυκών και ζάχαρης ευνοεί την ανάπτυξή τους. Η μεγάλη μελέτη EPIC έδειξε ότι η υψηλή πρόσληψη λινελαϊκού οξέος (βασικές πηγές: σπορέλαια, ηλιέλαιο, αραβοσιτέλαιο, σησαμέλαιο) αυξάνει τον κίνδυνο για ελκώδη κολίτιδα. Δεν υπάρχει ξεκάθαρη συσχέτιση των ΙΦΝΕ και των επεξεργασμένων σακχάρων και το ίδιο ισχύει για παράγοντες, όπως η παρουσία σκόνης και χώματος σε τρόφιμα, τα πρόσθετα τροφίμων και διάφοροι άλλοι χημικοί παράγοντες της βιομηχανίας τροφίμων. Από την άλλη, προστατευτικό ρόλο στην ανάπτυξη της νόσου του Crohn φαίνεται ότι παίζουν οι φυτικές ίνες, τα φρούτα και τα λαχανικά, τα ψάρια και τα ω-3 λιπαρά οξέα.

Παχυσαρκία

Παλαιότερα, η παχυσαρκία δεν ήταν συνηθισμένη στα ΙΦΝΕ. Πρόσφατη μελέτη από τη Σκοτία βρήκε ότι το 18% των ασθενών με νόσο του Crohn ήταν παχύσαρκοι, ποσοστό μικρότερο από αυτό του γενικού πληθυσμού. Αυτό σημαίνει, ότι η παχυσαρκία δεν αποτελεί παράγοντα κινδύνου για τη νόσο του Crohn, όπως ισχύει για τα άλλα φλεγμονώδη νοσήματα. Υπέρβαροι ή παχύσαρκοι ασθενείς με ελκώδη κολίτιδα εμφάνιζαν ωστόσο υψηλότερο ποσοστό εντερικών επεμβάσεων, σε σχέση με τους φυσιολογικού βάρους ασθενείς. Αυτό σημαίνει ότι οι παχύσαρκοι ασθενείς με ΙΦΝΕ παρουσιάζουν περισσότερες εξάρσεις της νόσου και επιπλοκές. Για τον λόγο αυτό, η θεραπεία σε αυτούς τους ασθενείς θα πρέπει να είναι πιο επιθετική.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Jacques Cosnes: Smoking, Physical Activity, Nutrition and Lifestyle: Environmental Factors and their Impact on IBD. Dig Dis 2010;28:411-417

Hanauer SB. Inflammatory Bowel Disease: epidemiology, pathogenesis, and therapeutic opportunities. Inflamm Bowel Dis 2006 Jan;12suppl1:S3-9

Tjonneland A, Overvad K, Bergmann MM et al: Linoleic acid, a dietary n-6 polyunsaturated fatty acid, and the aetiology of UC: a nested case control study within a European prospective cohort study. Gut 2009;58:1606-1611

Lakatos PL: Environmental factors affecting inflammatory bowel disease: have we made progress? Dig Dis 2009;27:215-225

  • Ελένη Δελβινιώτη
    Ελένη Δελβινιώτη Κλινική Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

    H Ελένη Δελβινιώτη είναι Νοσοκομειακή Διαιτολόγος – Διατροφολόγος. Εργάζεται στο Τμήμα Διατροφής του Ιπποκρατείου Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών όπου ασχολείται με τη διατροφική υποστήριξη ασθενών.

ΣΧΟΛΙΑ
Η medNutrition σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά υβριστικά σχόλια και διαφημίσεις. Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών.