Η χρήση οθόνης κατά τη διάρκεια του φαγητού είναι μια πολύ συχνή συνήθεια σε πολλά σπίτια. Τηλεόραση, tablet ή κινητό χρησιμοποιούνται αρκετές φορές την ώρα του γεύματος, είτε για να απασχοληθεί το παιδί, είτε για να καθίσει περισσότερη ώρα στο τραπέζι, είτε για να φάει πιο εύκολα.
Για πολλούς γονείς η οθόνη φαίνεται να βοηθά, ιδιαίτερα όταν το παιδί είναι ανήσυχο, κουρασμένο, τρώει επιλεκτικά ή αρνείται το φαγητό. Ωστόσο, όταν το παιδί τρώει μπροστά στην οθόνη, η προσοχή του δεν βρίσκεται στο γεύμα. Αυτό μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται την πείνα, τον κορεσμό, τη γεύση και την ποσότητα φαγητού που καταναλώνει.
Το ζητούμενο δεν είναι να ενοχοποιηθεί ο γονέας. Οι περισσότεροι γονείς έχουν χρησιμοποιήσει κάποια στιγμή την οθόνη για να γίνει ένα γεύμα πιο εύκολο. Είναι όμως σημαντικό να γνωρίζουμε πώς αυτή η συνήθεια μπορεί να επηρεάσει τη διατροφική συμπεριφορά του παιδιού, ιδιαίτερα όταν γίνεται συστηματικά.
Γιατί το φαγητό μπροστά στην οθόνη είναι συχνή συνήθεια στα παιδιά;
Η οθόνη αποτελεί έντονο ερέθισμα για ένα παιδί. Έχει εικόνα, ήχο, κίνηση, χρώματα, γρήγορες εναλλαγές και περιεχόμενο που τραβά εύκολα την προσοχή.
Έτσι, το παιδί μπορεί να κάθεται πιο ήρεμο, να αντιδρά λιγότερο στο φαγητό ή να δέχεται πιο εύκολα να φάει. Αυτό κάνει την οθόνη να φαίνεται σαν μια πρακτική λύση στην καθημερινότητα της οικογένειας.
Η συνήθεια αυτή μπορεί να ξεκινήσει περιστασιακά, αλλά σταδιακά να συνδεθεί με το γεύμα. Το παιδί μπορεί να αρχίσει να ζητά οθόνη κάθε φορά που τρώει ή να δυσκολεύεται να φάει χωρίς αυτή. Με αυτόν τον τρόπο, το γεύμα παύει να είναι μόνο μια διαδικασία θρέψης και επαφής με το φαγητό και γίνεται ταυτόχρονα χρόνος παρακολούθησης.
Πώς η οθόνη αποσπά την προσοχή από το γεύμα;
Το φαγητό δεν είναι μόνο μια μηχανική διαδικασία. Το παιδί χρειάζεται να βλέπει, να μυρίζει, να δοκιμάζει και να παρατηρεί το φαγητό του. Μέσα από αυτή τη διαδικασία μαθαίνει σταδιακά τις γεύσεις, τις υφές, την ποσότητα που χρειάζεται και τα σήματα του σώματός του.
Όταν η προσοχή είναι στραμμένη στην οθόνη, το παιδί μπορεί να τρώει πιο μηχανικά. Μπορεί να ανοίγει το στόμα, να μασά και να καταπίνει χωρίς να έχει πλήρη επίγνωση του γεύματος.
Τι δείχνουν οι μελέτες για το distracted eating;
Η βιβλιογραφία για το “distracted eating” δείχνει ότι η προσοχή και η μνήμη του γεύματος επηρεάζουν την πρόσληψη τροφής. Όταν το άτομο τρώει με την προσοχή αλλού, μπορεί να καταγράψει λιγότερο καθαρά την εμπειρία του γεύματος και αυτό να επηρεάσει την πρόσληψη τροφής, ιδιαίτερα αργότερα μέσα στην ημέρα.
Στα παιδιά αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί βρίσκονται ακόμη στη διαδικασία εκμάθησης της διατροφικής τους συμπεριφοράς.
Πείνα & κορεσμός. Γιατί το παιδί δυσκολεύεται να ακούσει το σώμα του;
Η πείνα και ο κορεσμός είναι εσωτερικά σήματα του σώματος. Το παιδί χρειάζεται χρόνο και επαναλαμβανόμενες εμπειρίες για να μάθει να τα αναγνωρίζει.
Μέσα από τα γεύματα μαθαίνει
- πότε πεινάει,
- πόσο πεινάει,
- πότε αρχίζει να χορταίνει,
- πότε δεν θέλει άλλο φαγητό.
Η σημασία του responsive feeding
Αυτή η ικανότητα δεν αναπτύσσεται με πίεση, αλλά με ένα σταθερό και ήρεμο περιβάλλον γεύματος. Η προσέγγιση της “responsive feeding” βασίζεται στην ανταπόκριση του γονέα στα σήματα πείνας και κορεσμού του παιδιού. Ο γονέας προσφέρει το φαγητό, τη δομή και τη ρουτίνα, ενώ το παιδί μαθαίνει να ανταποκρίνεται στα σήματα του σώματός του.
Όταν υπάρχει οθόνη, αυτή η διαδικασία μπορεί να δυσκολέψει. Το παιδί μπορεί να συνεχίζει να τρώει επειδή είναι απορροφημένο από αυτό που βλέπει και όχι επειδή εξακολουθεί να πεινάει. Μπορεί επίσης να μην αντιληφθεί έγκαιρα ότι έχει αρχίσει να χορταίνει.
Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι η οθόνη δεν αποσπά μόνο το παιδί. Όταν και ο ενήλικας χρησιμοποιεί κινητό ή άλλη συσκευή στο τραπέζι, μπορεί να μειώνεται η αλληλεπίδραση με το παιδί και η παρατήρηση των σημάτων του.
Το γεύμα είναι μια διαδικασία επικοινωνίας και όχι μόνο κατανάλωσης τροφής.
Πώς επηρεάζεται η ποσότητα φαγητού που καταναλώνει;
Η σχέση ανάμεσα στην οθόνη και στην ποσότητα φαγητού δεν είναι πάντα απλή. Δεν μπορούμε να πούμε ότι κάθε παιδί που τρώει μπροστά στην οθόνη θα φάει οπωσδήποτε περισσότερο.
Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την ποσότητα φαγητού;
Η ποσότητα που καταναλώνει ένα παιδί επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες
- την ηλικία,
- το επίπεδο πείνας,
- το είδος του γεύματος,
- το περιεχόμενο που παρακολουθεί,
- την ύπαρξη διαφημίσεων τροφίμων,
- τη διάρκεια του γεύματος,
- τη συχνότητα της συνήθειας,
- την ιδιοσυγκρασία του παιδιού.
Τρώει το παιδί περισσότερο όταν βλέπει οθόνη;
Υπάρχουν μελέτες που δείχνουν ότι η οθόνη μπορεί να αυξήσει την πρόσληψη τροφής, κυρίως επειδή αποσπά την προσοχή από το γεύμα ή επειδή το παιδί εκτίθεται σε διατροφικά ερεθίσματα. Υπάρχουν όμως και δεδομένα που δείχνουν ότι σε εργαστηριακές συνθήκες η τηλεόραση ως περισπασμός δεν αλλάζει πάντα σημαντικά την άμεση ενεργειακή πρόσληψη στα παιδιά και στους εφήβους.
Αυτό δείχνει ότι το θέμα χρειάζεται ισορροπία. Η οθόνη δεν οδηγεί πάντα σε μεγαλύτερη ποσότητα φαγητού, αλλά μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο το παιδί τρώει. Το παιδί μπορεί να τρώει πιο γρήγορα, πιο μηχανικά ή για περισσότερη ώρα, χωρίς να παρατηρεί επαρκώς την πείνα και τον κορεσμό του.
Γι’ αυτό δεν έχει σημασία μόνο αν το παιδί τελείωσε το πιάτο του. Έχει σημασία και αν ήταν σε επαφή με το γεύμα του.
Ο ρόλος των διαφημίσεων και του περιεχομένου
Η οθόνη δεν λειτουργεί μόνο ως περισπασμός. Λειτουργεί και ως πηγή διατροφικών ερεθισμάτων.
Τα παιδιά εκτίθενται συχνά σε διαφημίσεις τροφίμων, προϊόντα, παιδικούς χαρακτήρες, influencers, παιχνίδια ή βίντεο που περιλαμβάνουν snacks, γλυκά, ροφήματα ή τρόφιμα υψηλής ενεργειακής πυκνότητας.
Πώς επηρεάζει το food marketing τις διατροφικές επιλογές των παιδιών;
Σήμερα η διαφήμιση δεν εμφανίζεται πάντα με τον κλασικό τρόπο. Μπορεί να μοιάζει με παιχνίδι, challenge, παιδικό βίντεο ή περιεχόμενο ψυχαγωγίας. Αυτό κάνει πιο δύσκολο για τα παιδιά να καταλάβουν πότε κάτι είναι απλώς διασκέδαση και πότε είναι προώθηση προϊόντος.
Η έκθεση σε διαφημίσεις τροφίμων έχει συσχετιστεί με αυξημένη άμεση κατανάλωση τροφής στα παιδιά. Επίσης, το food marketing μπορεί να επηρεάσει τις προτιμήσεις, τις επιλογές και τα αιτήματα των παιδιών προς τους γονείς.
Τι συστήνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας;
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (World Health Organization – WHO) έχει εκδώσει οδηγία για την προστασία των παιδιών από την επιβλαβή επίδραση του marketing τροφίμων. Ο WHO τονίζει ότι το marketing τροφίμων μπορεί να επηρεάσει τις προτιμήσεις, τα αιτήματα αγοράς και την κατανάλωση των παιδιών και συστήνει ολοκληρωμένες πολιτικές που περιορίζουν την έκθεση των παιδιών σε προώθηση τροφίμων που συμβάλλουν σε μη υγιεινές διατροφικές συνήθειες.
Έτσι, όταν το παιδί τρώει μπροστά στην οθόνη, δεν αποσπάται μόνο από το γεύμα. Μπορεί ταυτόχρονα να δέχεται ερεθίσματα που επηρεάζουν το τι θα ζητήσει να φάει αργότερα.
Οθόνη και ποιότητα διατροφής
Εκτός από την ποσότητα, σημαντική είναι και η ποιότητα της διατροφής.
Η συχνή κατανάλωση φαγητού μπροστά στην τηλεόραση ή σε άλλη οθόνη έχει συσχετιστεί με χαμηλότερη ποιότητα διατροφής στα παιδιά. Σε αρκετές μελέτες, η χρήση οθόνης κατά το φαγητό συνδέθηκε με μεγαλύτερη κατανάλωση τροφίμων υψηλής ενεργειακής πυκνότητας, γλυκών, snacks και ζαχαρούχων ροφημάτων, καθώς και με χαμηλότερη πρόσληψη φρούτων και λαχανικών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα μεμονωμένο γεύμα μπροστά στην οθόνη θα επηρεάσει αρνητικά τη διατροφή του παιδιού. Όταν όμως η συνήθεια επαναλαμβάνεται καθημερινά, μπορεί να επηρεάσει σταδιακά τις επιλογές και τη σχέση του παιδιού με το φαγητό.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;
Ο στόχος δεν είναι να δημιουργηθεί ενοχή. Η αλλαγή μπορεί να γίνει σταδιακά και με τρόπο που να ταιριάζει στην κάθε οικογένεια.
Αν το παιδί έχει συνηθίσει να τρώει μπροστά στην οθόνη, η απότομη διακοπή μπορεί να προκαλέσει αντίδραση. Είναι προτιμότερο να γίνουν μικρές και σταθερές αλλαγές.
Το οικογενειακό πλάνο χρήσης οθονών (Family Media Plan)
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (American Academy of Pediatrics – AAP) προτείνει στις οικογένειες να δημιουργούν ένα εξατομικευμένο Family Media Plan, δηλαδή ένα οικογενειακό πλάνο χρήσης οθονών. Στο πλάνο αυτό δίνεται έμφαση στην ισορροπία ανάμεσα στη χρήση οθόνης και σε βασικές καθημερινές συνήθειες, όπως ο ύπνος, η φυσική δραστηριότητα, η επικοινωνία και τα οικογενειακά γεύματα. Η AAP προτείνει επίσης να υπάρχουν χρόνοι και χώροι χωρίς οθόνες, με τα γεύματα να αποτελούν ένα από τα βασικά σημεία από τα οποία μπορεί να ξεκινήσει η οικογένεια.
Γιατί είναι σημαντικό το οικογενειακό γεύμα;
Η σημασία του οικογενειακού γεύματος δεν αφορά μόνο το τι υπάρχει στο πιάτο αλλά και το περιβάλλον στο οποίο τρώει το παιδί. Σε μετα ανάλυση για τα χαρακτηριστικά των υγιεινών οικογενειακών γευμάτων παράγοντες όπως το κλείσιμο της τηλεόρασης, η θετική ατμόσφαιρα στο τραπέζι, το γονεϊκό πρότυπο και η συμμετοχή των παιδιών στην προετοιμασία του φαγητού συσχετίστηκαν με καλύτερους δείκτες διατροφικής υγειάς στα παιδιά.
Πρακτικές οδηγίες
- Ξεκινήστε με ένα γεύμα την ημέρα χωρίς οθόνη.
- Επιλέξτε το πιο εύκολο γεύμα της ημέρας και όχι απαραίτητα αυτό που έχει τη μεγαλύτερη δυσκολία.
- Απομακρύνετε την οθόνη πριν καθίσει το παιδί στο τραπέζι.
- Δημιουργήστε μια μικρή ρουτίνα πριν το φαγητό, όπως πλύσιμο χεριών, στρώσιμο τραπεζιού ή επιλογή πιάτου.
- Προσπαθήστε το γεύμα να έχει ήρεμη ατμόσφαιρα.
- Μιλήστε για το φαγητό χωρίς πίεση. Για παράδειγμα ρωτήστε το παιδί για τη γεύση, το χρώμα ή την υφή των τροφίμων.
- Αποφύγετε να χρησιμοποιείτε την οθόνη ως επιβράβευση, όπως «φάε άλλη μία μπουκιά και μετά θα δεις tablet».
- Δώστε στο παιδί τη δυνατότητα να σταματήσει όταν νιώθει ότι έχει χορτάσει.
- Περιορίστε, όσο είναι εφικτό, και τη χρήση κινητού από τους ενήλικες στο τραπέζι.
Αν το παιδί τρώει μόνο με οθόνη
Σε αρκετές οικογένειες η οθόνη έχει γίνει απαραίτητη για να φάει το παιδί. Σε αυτή την περίπτωση χρειάζεται σταδιακή προσέγγιση.
Πώς να μειώσετε σταδιακά την οθόνη στο γεύμα;
Μπορεί να βοηθήσει
- να μειωθεί αρχικά η διάρκεια χρήσης της οθόνης,
- να κλείνει η οθόνη στα τελευταία λεπτά του γεύματος,
- να υπάρχουν μικρά γεύματα χωρίς οθόνη μέσα στην ημέρα,
- να δοθεί χρόνος στο παιδί να συνηθίσει τη νέα ρουτίνα,
- να μη συνδεθεί η αλλαγή με τιμωρία ή ένταση.
Πότε χρειάζεται καθοδήγηση από ειδικό;
Επίσης είναι χρήσιμο ο γονέας να αναρωτηθεί τι ανάγκη κάλυπτε η οθόνη στο γεύμα. Αν βοηθούσε το παιδί να κάθεται περισσότερο, ίσως χρειάζεται μικρότερη διάρκεια γεύματος. Αν βοηθούσε να μειωθεί η ένταση, ίσως χρειάζεται πιο ήρεμη ρουτίνα. Αν βοηθούσε το παιδί να φάει περισσότερο, ίσως χρειάζεται αξιολόγηση της συνολικής διατροφικής του συμπεριφοράς.
Σε περιπτώσεις έντονης επιλεκτικότητας, άρνησης τροφής, άγχους γύρω από το φαγητό ή δυσκολίας ανάπτυξης, είναι σημαντικό να ζητείται καθοδήγηση από παιδίατρο και διαιτολόγο διατροφολόγο.
Τι να κρατήσετε
Το φαγητό μπροστά στην οθόνη είναι μια συχνή συνήθεια και πολλές φορές ξεκινά ως πρακτική λύση για την οικογένεια. Ωστόσο, όταν γίνεται συστηματικά
- Η προσοχή του παιδιού απομακρύνεται από το γεύμα.
Το παιδί μπορεί να τρώει πιο μηχανικά και να παρατηρεί λιγότερο τη γεύση, την υφή και την ποσότητα.
- Η αναγνώριση πείνας και κορεσμού μπορεί να δυσκολεύει.
Όταν το παιδί είναι απορροφημένο από την οθόνη, μπορεί να μην αντιληφθεί έγκαιρα αν εξακολουθεί να πεινάει ή αν έχει αρχίσει να χορταίνει.
- Η ποσότητα φαγητού δεν επηρεάζεται πάντα με τον ίδιο τρόπο.
Δεν τρώνε όλα τα παιδιά περισσότερο μπροστά στην οθόνη, αλλά η οθόνη μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο, τη διάρκεια και την επίγνωση του γεύματος.
- Το περιεχόμενο της οθόνης έχει σημασία.
Διαφημίσεις, food cues, snacks, γλυκά ή ροφήματα που εμφανίζονται στην οθόνη μπορούν να επηρεάσουν τις προτιμήσεις και τις επιλογές του παιδιού.
- Η αλλαγή μπορεί να ξεκινήσει μικρά.
Ένα γεύμα την ημέρα χωρίς οθόνη μπορεί να είναι ένα ρεαλιστικό πρώτο βήμα, χωρίς πίεση και χωρίς ενοχή.
Ένα πρώτο βήμα για λιγότερη οθόνη στο γεύμα
Το φαγητό μπροστά στην οθόνη είναι μια συχνή συνήθεια και πολλές φορές ξεκινά ως πρακτική λύση για την οικογένεια. Ωστόσο, όταν γίνεται καθημερινά, μπορεί να επηρεάσει την προσοχή του παιδιού στο γεύμα, την αναγνώριση της πείνας και του κορεσμού, την ποσότητα που καταναλώνει και τις διατροφικές του επιλογές.
Το ζητούμενο δεν είναι να υπάρχει τελειότητα σε κάθε γεύμα. Στόχος είναι το παιδί να έχει περισσότερες ευκαιρίες να τρώει με ηρεμία, να δοκιμάζει, να παρατηρεί το φαγητό του και να μαθαίνει να αναγνωρίζει τα σήματα του σώματός του.
Ένα γεύμα την ημέρα χωρίς οθόνη μπορεί να είναι ένα καλό πρώτο βήμα.
