748
Παθήσεις Πεπτικού

Δυσπεψία

24 Νοεμβρίου 2008
της Έλσας Ζαφειροπούλου
dyspepsia

Photo source: www.bigstock.com

Τι είναι δυσπεψία;

Δυσπεψία είναι ιατρικός όρος που αναφέρεται σε πλειάδα ακαθόριστων ενοχλημάτων της άνω κοιλίας, όπως πόνο ή δυσφορία, αίσθημα πληρότητας, πρώιμο κορεσμό, μετεωρισμό, ναυτία, εμετό και καύσο. Είναι σύμπτωμα και όχι νόσος και ευθύνεται για περισσότερο από 50% των γαστρεντερικών ενοχλημάτων. Το ιστορικό ελάχιστα βοηθά στον εντοπισμό των πιθανών αιτίων, η ύπαρξη όμως συμπτωμάτων οργανικής νόσου, χρειάζεται διερεύνηση.

Πόσο συχνή είναι;

Περισσότερο από 25% του ενήλικου πληθυσμού παρουσιάζει δυσπεψία και παίρνει φάρμακα, ενώ κάθε χρόνο 8-54% των ενηλίκων παρουσιάζουν ενοχλήματα μεγάλης διάρκειας. Στην πλειονότητα των ασθενών τα συμπτώματα, περιοδικά ή υποτροπιάζοντα, διαρκούν εφ όρου ζωής, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται η ποιότητα ζωής τους και να  προκύπτει έμμεσα ή άμεσα μεγάλο κοινωνικό κόστος. Η έλλειψη ενιαίου ορισμού της δυσπεψίας δυσκολεύει τη διερεύνηση των ασθενών και τη σύγκριση των θεραπευτικών αποτελεσμάτων. Εάν όμως κυριαρχεί κάποιο σύμπτωμα από τα αναφερθέντα, ενδεχομένως να συνιστά συγκεκριμένη πάθηση, πχ οπισθοστερνικός καύσος σημαίνει γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση. 

Πότε οι ασθενείς πηγαίνουν στον γιατρό;

Οι ασθενείς απευθύνονται στο γιατρό, λόγω βαρύτητας των ενοχλημάτων, άγχους ή έλλειψης ψυχολογικής υποστήριξης, αλλά κυρίως από φόβο για σοβαρή νόσο, όπως  καρκίνο, ιδιαίτερα αν έχει αρρωστήσει φίλος ή συγγενής. Ο γιατρός πρέπει να διερευνήσει με υπομονή τα συμπτώματα και να ξεχωρίσει τις οργανικές αιτίες της δυσπεψίας, όπως έλκος ή καρκίνο, ώστε χρησιμοποιώντας τα απαιτούμενα διαγνωστικά μέσα να προσφέρει την ανάλογη θεραπεία. Η βασική διαγνωστική εξέταση είναι η οισοφαγογαστροσκόπηση, αν και μερικές φορές η εμπειρική θεραπεία έχει τα ίδια αποτελέσματα.

Υπάρχουν άλλα αίτια δυσπεψίας;

Για δυσπεψία συχνά ευθύνονται φάρμακα ή τροφές. Φάρμακα που μπορεί να προκαλέσουν δυσπεψία είναι κυρίως τα παυσίπονα ή μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, η ασπιρίνη, κάποια αντιβιοτικά, τα θεοφυλλινούχα, μερικά αντιϋπερτασικά. Τροφές που συχνά προκαλούν δυσπεψία είναι αλκοόλ, ερεθιστικά φαγητά, λιπαρά, καφές, γάλα λόγω δυσανεξίας στη λακτόζη. 

Άλλες καταστάσεις που επίσης ευθύνονται για δυσπεπτικά ενοχλήματα είναι νοσήματα που προκαλούν δυσαπορρόφηση, διηθητικά νοσήματα ή  κινητικές διαταραχές του πεπτικού, παγκρεατικές νόσοι, νόσοι των χοληφόρων ή αγγειακά προβλήματα (μεσεντέρια ισχαιμία), σακχαρώδης διαβήτης, νόσοι θυρεοειδούς, κολλαγονώσεις και ισχαιμική καρδιοπάθεια. Πραγματικές τροφικές αλλεργίες είναι σπάνιες στους ενήλικες.

Πόσο συχνές είναι οι οργανικές βλάβες;

Οργανικές βλάβες όπως έλκος, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση ή καρκίνος διαπιστώνεται μόνο σε 40% των ασθενών. Έλκη παρουσιάζονται σε 15% και συμβαίνουν στους ασθενείς που παίρνουν μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη ή έχουν λοίμωξη από ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού. Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση εμφανίζεται με οπισθοστερνικό καύσο και αναγωγές και ίσως πόνο.

Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος;

Καρκίνος διαπιστώνεται σε λιγότερο από 2% των ασθενών. Αφορά άτομα ηλικίας άνω των 50 ετών, συσχετίζεται με λοίμωξη με ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού, προηγούμενες χειρουργικές επεμβάσεις του στομάχου, οικογενειακό ιστορικό και μετανάστευση από χώρες που ενδημεί ο καρκίνος.

Πόσο συχνά δεν υπάρχει νόσος;

Σε περισσότερο από 50% των ατόμων με δυσπεψία δεν διαπιστώνεται καμία νόσος και η δυσπεψία είναι λειτουργική. Η λήψη προσεκτικού ιστορικού και η σωστή κλινική εξέταση εντοπίζει τους  ασθενείς με συμπτώματα υψηλού κινδύνου για υποκείμενη νόσο.

Ποια συμπτώματα αποτελούν σήμα κινδύνου;

  • Δυσφαγία,
  • απώλεια βάρους,
  • ενδείξεις γαστρεντερικής αιμορραγίας,
  • σιδηροπενική αναιμία,
  • λανθάνουσα αιμορραγία από τα κόπρανα, είναι συμπτώματα που χρειάζονται επείγουσα οισοφαγογαστροσκόπηση για αποκλεισμό έλκους, γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης ή κακοήθειας.

Η ένταση του πόνου, οι αντανακλάσεις, η περιοδικότητα στην ημέρα και το έτος, η σχέση με τα γεύματα, η ανακούφιση με τη λήψη τροφής ή αντιόξινων, η αφύπνιση του πάσχοντα τη νύχτα είναι κλασικά χαρακτηριστικά του πεπτικού έλκους, ενώ η λειτουργική δυσπεψία δεν αφυπνίζει τον ασθενή τη νύχτα. Έντονος πόνος που αντανακλά στη ράχη σχετίζεται με επιπλεγμένο έλκος. Μεγάλη απώλεια βάρους εγείρει υποψίες γαστρικού ή παγκρεατικού καρκίνου, ενώ πολλαπλοί εμετοί με άπεπτες τροφές υποδηλώνουν απόφραξη ή διαταραχή κινητικότητας του πεπτικού. 

Χρειάζονται παρακλινικές εξετάσεις;

Ατομα άνω των 45-50 ετών υποβάλλονται σε πλήρη αιματολογικό έλεγχο, έλεγχο ηλεκτρολυτών και ασβεστίου, ηπατικής, θυρεοειδικής και παγκρεατικής λειτουργίας καθώς και έλεγχο κοπράνων για παράσιτα. Επειδή η χρόνια λοίμωξη με ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού σχετίζεται με πεπτικά έλκη σε ποσοστό 80%, ασθενείς κάτω των 45 ετών και χωρίς συμπτώματα-σημεία κινδύνου συνήθως αρχικά διερευνώνται με μη επεμβατικές δοκιμασίες. Σε θετικό αποτέλεσμα δίνεται θεραπεία εκρίζωσης, δεδομένου ότι η θεραπεία βελτιώνει τη δυσπεψία που σχετίζεται με έλκος, ενώ δεν έχει αποτέλεσμα στη λειτουργική δυσπεψία. 


Η οισοφαγογαστροσκόπηση επιτρέπει την ακριβή διάγνωση και πρέπει να γίνεται σε ασθενείς με σοβαρά συμπτώματα, καθώς και σε εκείνους που εμφανίζουν δυσπεψία άνω των 50 ετών ή προέρχονται από χώρες που ενδημεί ο γαστρικός καρκίνος. Ενδεχομένως να χρειάζεται και σε ασθενείς που φοβούνται τον καρκίνο με σύμφωνη γνώμη και του γιατρού.

Δυσπεψία χωρίς έλκος

Η δυσπεψία χωρίς έλκος διαρκεί αρκετές εβδομάδες. Αφορά τους μισούς σχεδόν ασθενείς με δυσπεψία  Δεν υπάρχει οργανική αιτία ούτε κλινικά  ή ενδοσκοπικά ευρήματα. Το άμεσο κόστος στις ΗΠΑ ξεπερνά τα 2 δισεκατομμύρια ανά έτος, το δε έμμεσο κόστος από μείωση παραγωγικότητας και ημεραργίες είναι πολύ μεγαλύτερο. 


Υπάρχουν και εδώ διατροφικές αιτίες αλλά στο 60% των ασθενών κυριαρχούν οι κινητικές διαταραχές του πεπτικού. Το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού και η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση δεν σχετίζονται με την λειτουργική δυσπεψία, ενώ μεταξύ αυτών των ασθενών υπάρχει μεγαλύτερη επίπτωση ψυχολογικών διαταραχών.

Τα συμπτώματα είναι πόνος, μετεωρισμός, καύσος, ερυγές, πρόωρος κορεσμός, με εξάρσεις και υφέσεις, ενίοτε αφορούν σε ολόκληρο το πεπτικό, αλλά δεν αφυπνίζουν τον ασθενή την νύχτα. Η διαφορική διάγνωση δε διαφέρει από αυτή της δυσπεψίας και η κλινική εξέταση είναι αρνητική.

Θεραπεία

Θεραπευτικά έχουν δοκιμαστεί διάφορα σχήματα, ανάλογα με το κυρίαρχο σύμπτωμα και τη συμμετοχή του άγχους στην πρόκληση της λειτουργικής δυσπεψίας. Η αλλαγή στον τρόπο ζωής, η αποφυγή ενοχλητικών τροφών, η μείωση του άγχους, οι αναστολείς της έκκρισης του γαστρικού υγρού, τα τροποποιητικά της κινητικότητας του στομάχου, τα αντικαταθλιπτικά, τα φάρμακα για την εκρίζωση του ελικοβακτηριδίου είναι μερικές από τις χρησιμοποιούμενες θεραπευτικές παρεμβάσεις με αμφισβητούμενα αποτελέσματα.

Αναδημοσίευση από το περιδικό Ευεξία & Διατροφή. Τεύχος 33 ΣΕΠ - ΟΚΤ 2008, 17 

 

  • Έλσα Ζαφειροπούλου Παθολόγος
×

×