Άλλες Παθήσεις

Υπάρχουν διατροφικές λύσεις για το άσθμα;

07 Φεβρουαρίου 2017
16959 Προβολές
9 λεπτά να διαβαστεί
mhtera kai paidi pou paizoun sth liakada

Photo source: www.bigstockphoto.com

Το άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης διαταραχή του αναπνευστικού συστήματος, η οποία επηρεάζει συνήθως το 10% των παιδιών. Το 50% της αιτιολογίας της είναι γενετική, αλλά το υπόλοιπο 50% μπορεί να επηρεαστεί και να ελεγχθεί με κάποιο τρόπο

Υπάρχει θεραπεία για το άσθμα;

Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει γνωστή θεραπεία για το άσθμα. Όμως, τα περισσότερα άτομα με αυτή την πάθηση έχουν τη δυνατότητα να αντιμετωπίσουν τα συμπτώματα αποτελεσματικά με υποβοηθητικούς τρόπους. Τα κρούσματα άσθματος φαίνεται να έχουν μια αυξητική τάση, και αυτό προβληματίζει τους ειδικούς. Στην Ελλάδα 6,6% του πληθυσμού έχει διαγνωσθεί με άσθμα, ποσοστό λίγο υψηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρώπης (5,1%).

Μέθοδοι πρόληψης του άσθματος

Αναζητώντας λόγους γι’ αυτή την αύξηση, αλλά και πιθανούς τρόπους πρόληψης, το ενδιαφέρον έχει στραφεί σε παράγοντες όπως οι αλλεργίες. Άλλοι πάλι, ενοχοποιούν τις έντονες οσμές, τις αγχώδεις διαταραχές ή ακόμα και διατροφικούς παράγοντας όπως η έλλειψη βιταμίνης D.

Ποιος ο ρόλος της βιταμίνης D;

Μια από τις αιτίες που ανθίζει η εμφάνιση του άσθματος τα τελευταία χρόνια μπορεί να είναι η έλλειψη βιταμίνης D. Η βιταμίνη D είναι μια λιποδιαλυτή βιταμίνη και μια από τις βιταμίνες που μπορεί να συνθέσει μόνος του ο οργανισμός μας, από τη χοληστερόλη που υπάρχει κάτω από το δέρμα μας και την επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας.

Τα παιδιά παίζουν πλέον λιγότερο στον ήλιο, και ασχολούνται περισσότερο με τον υπολογιστή ή την τηλεόραση, με αποτέλεσμα να μην παράγουν επαρκή ποσότητα βιταμίνης D.  Η βιταμίνη D  έχει γνωστές επιδράσεις στην ανάπτυξη των πνευμόνων και στο ανοσοποιητικό σύστημα και μπορεί να είναι σημαντική στην ανάπτυξη, τη σοβαρότητα και την εκδήλωση αλλεργικών ασθενειών όπως το άσθμα, το έκζεμα και οι τροφικές αλλεργίες. Πολλές μελέτες υποδεικνύουν ότι η βιταμίνη D έχει προστατευτική δράση απέναντι στις εξάρσεις άσθματος.

Τι έδειξαν οι έρευνες για το άσθμα και την βιταμίνη D;

Έρευνες διαπίστωσαν ότι παιδιά με άσθμα που λάμβαναν συμπλήρωμα βιταμίνης D3 σε ποσότητα 500-1000 IU ημερησίως μείωσαν τις κρίσεις άσθματος στο μισό, ίσως επειδή με αυτό τον τρόπο μειώθηκε η συχνότητα των αναπνευστικών μολύνσεων με την αύξηση της ανοσίας, ενώ ταυτόχρονα μειώθηκαν οι φυσικές συνέπειες της φλεγμονής.

Οι περισσότερες υποδεικνύουν ότι υψηλότερα επίπεδα στο αίμα της βιταμίνης 25(ΟΗ) D συσχετίζονται με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης κρίσεων άσθματος. Βέβαια, αυτά τα ευρήματα θα πρέπει να επιβεβαιωθούν μέσα από κλινικές δοκιμές και μελέτες. Γιατί μια άλλη πιθανή εξήγηση, μπορεί να είναι ότι άτομα με σοβαρό άσθμα περνάνε περισσότερο χρόνο εντός σπιτιού από φόβο, και για αυτό εμφανίζουν και χαμηλότερα επίπεδα της βιταμίνης.

Γαλακτοκομικά προϊόντα

Γνωρίζουμε ότι πολύ πλούσια σε βιταμίνη D είναι τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Τα γαλακτοκομικά έχουν συχνά ενοχοποιηθεί ως ένα κοινό έναυσμα για το άσθμα, αλλά υπάρχει πολύ μικρή επιστημονική τεκμηρίωση που να υποστηρίζει αυτό το μύθο. Μια συνοπτική ανασκόπηση της υπάρχουσας βιβλιογραφίας έδειξε ότι δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία που να συνδέουν άμεσα την κατανάλωση γαλακτοκομικών με το άσθμα.

Εθνικοί Οργανισμοί σχετικά με το άσθμα, όπως αυτός της Αυστραλίας δε συστήνει τη συστηματική αποφυγή των γαλακτοκομικών για τη διαχείριση του άσθματος και συμβουλεύει ότι τα γαλακτοκομικά δεν αυξάνουν τη βλέννα, όπως πιστεύεται. Ακόμα και σε άτομα με δυσανεξία στη λακτόζη- το κύριο σάκχαρο του γάλακτος, επειδή αυτή δε θεωρείται τροφική αλλεργία αλλά τροφική δυσανεξία για την οποία ευθύνεται η έλλειψη ενζύμου, δεν επηρεάζεται η πυροδότηση συμπτωμάτων άσθματος. Συνήθως οι τροφικές αλλεργίες είναι εκείνες που πυροδοτούν την εμφάνιση των συμπτωμάτων του άσθματος, όπως το βήχα, το φτέρνισμα ή τη βλέννα. Η αλλεργία στα γαλακτοκομικά είναι πιο συχνή στα παιδιά, αλλά αυτή παύει να υφίσταται καθώς ωριμάζει το πεπτικό τους σύστημα στις περισσότερες περιπτώσεις.

Τέλος, άνθρωποι που έχουν τροφικές αλλεργίες, όπως σε γαλακτοκομικά, θαλασσινά, σιτάρι και ξηρούς καρπούς, μπορεί επίσης να έχουν άσθμα ή έχουν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν. Θα πρέπει να διαπιστώσουν με το γιατρό τους αν κάποιο τρόφιμο τους προκαλεί αλλεργία, μέσα από ειδικά τεστ, το οποίο επηρεάζει και την εμφάνιση κρίσης άσθματος. Οι ασθενείς με άσθμα διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν οστεοπόρωση λόγω της χρήσης στεροειδών φαρμάκων, για αυτό θα πρέπει να καταναλώνουν γαλακτοκομικά προϊόντα πλούσια σε ασβέστιο για την καλύτερη σκελετική τους υγεία. Αυτά θα πρέπει να αποφεύγονται μόνο με εντολή γιατρού και εφόσον αντικαθιστούνται με άλλες πηγές ασβεστίου.

asthma kai antioxeidwtika

 

Αντιοξειδωτικά και άσθμα

Σε άλλη μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε έφηβους σημειώθηκε μείωση των συμπτωμάτων του άσθματος, όταν αυξήθηκε η κατανάλωση θερμίδων που προερχόταν από ρύζι, ξηρούς καρπούς, άμυλο και λαχανικά. Η έρευνα έδειξε ότι αν αυτά τα αποτελέσματα γενικευτούν και αυξηθεί η κατανάλωση αυτών των τροφίμων, είναι πιθανό ότι μια σημαντική μείωση στα συμπτώματα του άσθματος μπορεί να επιτευχθεί. Γνωρίζουμε ότι το οξειδωτικό στρες είναι σημαντικό στην παθοφυσιολογία του άσθματος συνεισφέροντας αρνητικά στην εμφάνιση και επιδείνωσή του. Αυτό μπορεί να αντιμετωπιστεί μέσω αντιοξειδωτικών συστατικών, όπως οι βιταμίνες Ε και C, τα καροτενοειδή, το λυκοπένιο και τα φλαβονοειδή, τα οποία προσλαμβάνουμε από τη διατροφή μέσω των φρούτων και των λαχανικών.

Τι δείχνουν οι έρευνες;

Η βιταμίνη Ε, που υπάρχει κυρίως σε φυτικά λιπαρά, σχετίζεται με χαμηλότερη συχνότητα εμφάνισης συμπτωμάτων άσθματος. Ακόμη, η βιταμίνη C, που τη βρίσκουμε κυρίως σε εσπεριδοειδή και πράσινα λαχανικά, βοηθά στη διατήρηση των αεραγωγών ανοιχτών, ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα και μειώνει την φλεγμονή που δημιουργείται στο αλλεργικό άσθμα. Η ίδια μελέτη έδειξε ότι άτομα με άσθμα είχαν χαμηλότερα επίπεδα αντιοξειδωτικών συστατικών, όπως καροτενοειδή, στο αίμα τους συγκριτικά με υγιή πληθυσμό.

Παρ’ όλ’ αυτά δεν υπάρχουν τεκμηριωμένες αποδείξεις ότι μια διατροφή πλούσια σε αντιοξειδωτικά επηρεάζει το άσθμα. Όμως, έρευνα που μείωσε την πρόσληψη αντιοξειδωτικών σε ασθματικούς ασθενείς, σε μια μερίδα φρούτου και δύο μερίδες λαχανικών την ημέρα-όπως είναι και η συνήθης κατανάλωση σε δυτικού τύπου δίαιτες- απέδειξε ότι χειροτέρεψαν τα συμπτώματα και οι κρίσεις άσθματος. Αυτή αλλά και άλλες μελέτες στο ίδιο ύφος υποδεικνύουν ότι η δυτικού τύπου διατροφή συνεισφέρει στην επιδείνωση της λειτουργίας των πνευμόνων και στο χειρότερο έλεγχο του άσθματος.

Παράλληλα, μελέτες που εξέτασαν τη βελτίωση της αναπνευστικής λειτουργίας μετά την αύξηση της κατανάλωσης φρούτων και λαχανικών σε αντιδιαστολή με την κατανάλωση συμπληρωμάτων διατροφής, έδειξαν θετικά αποτελέσματα μόνο στην πρώτη περίπτωση. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο ότι τα φρούτα και τα λαχανικά περιέχουν συνδυασμό αντιοξειδωτικών και πετυχαίνουν καλύτερη απορρόφηση αυτών από τον οργανισμό, σε σύγκριση με τα συμπληρώματα διατροφής που συνήθως περιέχουν μεμονωμένα θρεπτικά συστατικά ή λιγοστούς συνδυασμούς αυτών.

Λιπαρά και άσθμα

Τέλος, τα καλά πολυακόρεστα λιπαρά οξέα, ω-3, που βρίσκονται σε λιπαρά ψάρια, θαλασσινά, ξηρούς καρπούς και πράσινα φυλλώδη λαχανικά, επιδρούν ως αντιφλεγμονώδεις παράγοντες και οδηγούν στη μείωση των περιστατικών άσθματος. Βέβαια, πολύ σημαντική είναι η αναλογία μεταξύ ω-3 και ω-6 λιπαρών οξέων, γιατί τα ω-6 είναι αυτά που ενισχύουν τη φλεγμονή, ενώ τα ω-3 αυτά που τη μειώνουν. Οι περισσότερες μελέτες δεν καταλήγουν σε τεκμηριωμένα συμπεράσματα για την αποτελεσματικότητά τους, αλλά αναφέρουν τη βελτίωση των συμπτωμάτων όταν εμπλουτίζεται η διατροφή με αυτά.

asthma kai synthrhtika

 

Πώς το junk food επηρεάζει το άσθμα και το έκζεμα;

Το γρήγορο φαγητό φάνηκε πως συνδέεται και με το παιδικό άσθμα. Έρευνα που πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή 500.000 παιδιών σε 51 διαφορετικές χώρες του κόσμου, ανέφερε πως οι κακές διατροφικές συνήθειες οδηγούν σε αύξηση των περιστατικών άσθματος και εκζέματος. Επίσης, φάνηκε η προστατευτική δράση της κατανάλωσης φρούτων και λαχανικών.

Έφηβοι που καταναλώνουν fast food 3 φορές ή περισσότερο την εβδομάδα, έχουν 40% μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν σοβαρό άσθμα

Καθηγητές από το Πανεπιστήμιο του Nottingham της Αγγλίας και του Auckland της Νέας Ζηλανδίας ανάφεραν πως για παιδιά ηλικίας 6 ή 7 ετών το ποσοστό φτάνει στο 27%.

Οι ίδιοι γνωστοί επιστήμονες επισημαίνουν πως η κατανάλωση τριών ή περισσότερων μερίδων λαχανικών και φρούτων μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης άσθματος περίπου 11%. Καταγράφουν χαρακτηριστικά πως, αν η σύνδεση φανεί αιτιακή, τότε τα στοιχεία αυτά έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην δημόσια υγεία.

Συντηρητικά τροφίμων και άσθμα

Τα θειώδη και η ταρτραζίνη είναι τα πιο κοινά πρόσθετα που προκαλούν αλλεργίες. Τα θειώδη άλατα είναι άλατα που χρησιμοποιούνται για τη διατήρηση των μεταποιημένων τροφίμων και συχνά απαντώνται σε προϊόντα όπως το τουρσί, το κρασί, το άρτυμα λεμονιού και τα αποξηραμένα φρούτα. Η ταρτραζίνη είναι κίτρινη χρωστική τροφίμων. Τα νιτρώδη απαντώνται φυσικά σε ορισμένα τρόφιμα όπως τα φρούτα και τα λαχανικά, αλλά προστίθενται σε ωριμασμένα κρέατα όπως το ζαμπόν, το σαλάμι και τα λουκάνικα για να είναι ασφαλή για κατανάλωση για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Δεν υπάρχουν καθόλου αποδεικτικά στοιχεία για το ότι η κατανάλωση τροφίμων που περιέχουν συνθετικά νιτρώδη μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα άσθματος.

Παρότι είναι σπάνιο, κάποια άτομα με άσθμα μπορεί να είναι ευαίσθητα στα σαλικυλικά οξέα που βρίσκονται στο τσάι, σε ορισμένα βότανα και μπαχαρικά. Επίσης, βρίσκεται σε παυσίπονα και στην ασπιρίνη, που συνήθως ενοχοποιούνται περισσότερο από τα τρόφιμα για την πυροδότηση κρίσεων άσθματος.

Επιπλέον, κρίσεις άσθματος μπορεί να πυροδοτήσουν τρόφιμα που περιέχουν αέρια, συμπεριλαμβανομένων των οσπρίων, του λάχανου, των αναψυκτικών και του σκόρδου και των κρεμμυδιών. Ακόμη, όταν καταναλώνουν μεγάλα γεύματα, αυτά ασκούν πίεση στο διάφραγμα, ειδικά σε άτομα με γαστρική παλινδρόμηση. Αυτή η πίεση μπορεί να προκαλέσει πίεση στο στήθος και να πυροδοτήσει κρίση άσθματος.

Βότανα και άσθμα

Μια έρευνα της Βρετανικής Επιτροπής για την καμπάνια του Άσθματος ανακάλυψε ότι το 60% των ατόμων που πάσχουν από μέτριο άσθμα και το 70% αυτών που πάσχουν από σοβαρό άσθμα έχουν χρησιμοποιήσει εναλλακτικές θεραπείες για να βελτιώσουν ή θεραπέψουν την πάθηση τους.

Η κατανάλωση φυτικών φαρμάκων ή βοτάνων αποτελεί την τρίτη πιο δημοφιλή επιλογή τόσο για τους ενήλικες (11%) όσο και για τα παιδιά (6%) που υποφέρουν από άσθμα

Μελέτη έδειξε ότι το εκχύλισμα από gingko biloba δρα ως αντιφλεγμονώδες και μειώνει το βροχοσπασμό σε ασθματικούς ασθενείς μέσα σε 8 εβδομάδες χρήσης συγκριτικά με την ομάδα ελέγχου. Τα τελευταία χρόνια και η μαριχουάνα έχει χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία του άσθματος. Έρευνες δείχνουν ότι η χρήση της επιφέρει σημαντική μείωση στην αντίσταση των αεραγωγών και έχει μία ενεργή βρογχοδιασταλτική επίδραση σε ασθματικούς ασθενείς. Ακόμη, τα κινέζικα βότανα είναι τα πιο δημοφιλή στην εναλλακτική θεραπεία του άσθματος.

Βέβαια, δεν υπάρχει καμία επαναλαμβανόμενη τεκμηρίωση για τη χρήση βοτάνων ή φυτικών θεραπειών στο άσθμα. Αναλογιζόμενοι το πόσο δημοφιλείς είναι τέτοιου είδους θεραπείες, περισσότερες κλινικές έρευνες, πιο αυστηρά σχεδιασμένες, θα πρέπει να γίνουν ώστε με σιγουριά να μπορούμε να συστήσουμε κάτι τέτοιο.

Ποιοι διατροφικοί μύθοι υπάρχουν;

Ήρθε η ώρα να μάθετε! 

error messagebox
00:00

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

American Academy of Allergy Asthma and Immunology, Studies on asthma and chinese herbs. Avalaible at: https://www.aaaai.org/conditions-and-treatments/library/asthma-library/studies-on-asthma-and-chinese-herbs

Asthma UK, Complementary therapy, Food, 2017, Available at: https://www.asthma.org.uk/advice/inhalers-medicines-treatments/other/complementary-therapies/

Cassim R, Russell MA, Lodge CJ, Lowe AJ, Koplin JJ, Dharmage SC. The role of circulating 25 hydroxyvitamin D in asthma: a systematic review. Allergy. 2015 Apr;70(4):339-54.

Ellwood P, Asher MI, Björkstén B, Burr M, Pearce N, Robertson CF. Diet and asthma, allergic rhinoconjunctivitis and atopic eczema symptom prevalence: an ecological analysis of the International Study of Asthma and Allergies in Childhood (ISAAC) data. ISAAC Phase One Study Group. Eur Respir J. 2001 Mar; 17(3):436-43.

Grace Paul, John M. Brehm, John F. Alcorn, Fernando Holguín, Shean J. Aujla and Juan C. Celedón. Vitamin D and Asthma. Am J Respir Crit Care Med. 2012 Jan 15; 185(2): 124–132.

Huntley A., Ernst E. Herbal medicines for asthma: a systematic review. BMJ journals. Volume 55, Issue 11

Mirzakhani H, Al-Garawi A, Weiss ST, Litonjua AA. Vitamin D and the development of allergic disease: how important is it? Clin Exp Allergy. 2015 Jan; 45(1):114-25.

Miyata J, Arita M. Role of omega-3 fatty acids and their metabolites in asthma and allergic diseases. Allergol Int. 2015 Jan; 64(1):27-34.

National Asthma Council Australia, Asthma, 2017, Avalaible at: http://www.nutritionaustralia.org/sites/default/files/Asthma.pdf

Pojsupap S, Iliriani K, Sampaio TZ, O'Hearn K, Kovesi T, Menon K, McNally JD. Efficacy of high-dose vitamin D in pediatric asthma: a systematic review and meta-analysis. J Asthma. 2015 May;52(4):382-90.

Reisman J, Schachter HM, Dales RE, Tran K, Kourad K, Barnes D, Sampson M, Morrison A, Gaboury I, Blackman J. Treating asthma with omega-3 fatty acids: where is the evidence? A systematic review. BMC Complement Altern Med. 2006; 6: 26

Wood LG, Garg ML, Blake RJ, Garcia-Caraballo S, Gibson PG. Airway and circulating levels of carotenoids in asthma and healthy controls. J Am Coll Nutr. 2005 Dec;24(6):448-55.

Wood LG, Garg ML, Smart JM, Scott HA, Barker D, Gibson PG. Manipulating antioxidant intake in asthma: a randomized controlled trial. Am J Clin Nutr. 2012 Sep;96(3):534-43.

Xiao L, Xing C, Yang Z, Xu S, Wang M, Du H, Liu K, Huang Z. Vitamin D supplementation for the prevention of childhood acute respiratory infections: a systematic review of randomized controlled trials. Br J Nutr. 2015 Oct 14; 114(7):1026-34.

Xiu-Min Li. Traditional Chinese herbal remedies for Asthma and Food Allergy. J Allergy Clin Immunol. 2007 Jul; 120(1): 25-31.

Mediterranean diet is associated with reduced asthma and rhinitis in Mexican children, J. de Batlle et al, Allergy 2008: 63: 1310–1316

Understanding childhood asthma in focus groups: perspectives from mothers of different ethnic backgrounds, BMC Family Practice 2001, 2:4 doi:10.1186/1471-2296-2-4, Rachel Cane, Caroline Pao and Sheila McKenzie

Do fast foods cause asthma, rhinoconjunctivitis and eczema? Global findings from the International Study of Asthma and Allergies in Childhood (ISAAC) Phase Three Philippa Ellwood et al, the ISAAC Phase III Study Group,Thorax doi:10.1136/thoraxjnl-2012-202285

Diet for the prevention of asthma and allergies in early childhood: Much ado about something? Torres-Borrego, Javier; Moreno-Solís, Gloria; Molina-Terán, Ana Belén, Published in Allergol Immunopathol (Madr). 2012;40:244-52. - vol.40 núm 04

American Academy of Allergy Asthma and Immunology. Asthma: Asthma Overview [Internet]. Available from: http://www.aaaai.org/conditions-and-treatments/asthma

National Heart Lung and Blood Istitute. How is asthma treated and controlled? [Internet]. Available from: https://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/asthma/treatment

Loftus PA, Wise SK. Epidemiology of asthma. Curr Opin Otolaryngol Head Neck Surg. 2016 Jun;24(3):245–9.

To T, Stanojevic S, Moores G, Gershon AS, Bateman ED, Cruz AA, et al. Global asthma prevalence in adults: findings from the cross-sectional world health survey. BMC Public Health. BioMed Central; 2012 Nov 18;204(12).

Asthma UK. Food [Internet]. Available from: https://www.asthma.org.uk/advice/triggers/food/

Welsh EJ, Bara A, Barley E, Cates CJ. Caffeine for asthma. In: Welsh EJ, editor. Cochrane Database of Systematic Reviews. Chichester, UK: John Wiley & Sons, Ltd; 2010.

Centers for Disease Control and Prevention. Asthma and Obesity [Internet]. Available from: https://www.cdc.gov/asthma/asthma_stats/asthma_obesity.htm

Beuther DA, Sutherland ER. Overweight, Obesity, and Incident Asthma. Am J Respir Crit Care Med. American Thoracic Society; 2007 Apr;175(7):661–6.

Juel C, Ulrik C. Obesity and asthma: impact on severity, asthma control, and response to therapy. Respir Care. 2013;

Ban G-Y, Kim M-A, Yoo H-S, Ye Y-M, Park H-S, Bianco C Lo. Letter to the Editor: Two Major Phenotypes of Sulfite Hypersensitivity: Asthma and Urticaria. Yonsei Med J. 2014;55(2):542.

Vally H, Misso N LA. Adverse reactions to the sulphite additives. Gastroenterol Hepatol from bed to bench. Shahid Beheshti University of Medical Sciences; 2012;5(1):16–23.

Wang J, Liu AH. Food allergies and asthma. Curr Opin Allergy Clin Immunol. NIH Public Access; 2011 Jun;11(3):249–54.

Weiler J, Bonini S, Coifman R, Craig T. American Academy of Allergy, Asthma & Immunology work group report: exercise-induced asthma. J Allergy. 2007;

Riverin BD, Maguire JL, Li P, Cabana M, Denlinger L, Holguin F. Vitamin D Supplementation for Childhood Asthma: A Systematic Review and Meta-Analysis. Larcombe A, editor. PLoS One. John Wiley & Son; 2015 Aug 31;10(8):e0136841.

Fares MM, Alkhaled LH, Mroueh SM, Akl EA. Vitamin D supplementation in children with asthma: a systematic review and meta-analysis. BMC Res Notes. BioMed Central; 2015 Aug 1;8(23):10.

Smith B, Phillips P, Heller R. Asthma and chronic obstructive airway diseases are associated with osteoporosis and fractures: A literature review. Respirology. Blackwell Science Pty; 1999 Jun;4(2):101–9.

Van Staa TP. The Pathogenesis, Epidemiology and Management of Glucocorticoid-Induced Osteoporosis. Calcif Tissue Int. Springer-Verlag; 2006 Sep 11;79(3):129–37.

  • Ειρήνη Κοντοπίδου
    Ειρήνη Κοντοπίδου Κλινική Διαιτολόγος - Διατροφολόγος, M.Sc.

    H Eιρήνη Κοντοπίδου είναι Κλινικός Διαιτολόγος, με επιπλέον μεταπτυχιακή εξειδίκευση (M.Sc.) στην χημεία και τεχνολογία τροφίμων. Εργάζεται ως ακαδημαϊκή υπεύθυνη του προγράμματος Διαιτολογίας του Μητροπολιτικού Κολλεγίου Θεσσαλονίκης και παρέχει διαιτολογικές υπηρεσίες στο γραφείο της στην Πυλαία Θεσσαλονίκης.

  • Μαίρη Μιχελή
    Μαίρη Μιχελή Διαιτολόγος - Διατροφολόγος, MSc

    Η Μαίρη Μιχελή είναι διαιτολόγος - διατροφολόγος, απόφοιτος του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Αθηνών, με μεταπτυχιακή ειδίκευση (MSc) στη Δημόσια Υγεία, ακολουθώντας την κατεύθυνση των Χρόνιων Νοσημάτων και Συμπεριφορών Υγείας. Επιπλέον, έχει καταρτιστεί στην κλινική διαιτολογία, σε δημόσια νοσοκομεία του νομού Αττικής (Γενικό Κρατικό Γ. Γεννηματάς, Σωτηρία, ΚΑΤ, Παίδων «Αγία Σοφία», Τζάνειο).

  • Γεωργία Γεωργίου
    Γεωργία Γεωργίου Κλινική Διαιτολόγος - Διατροφολόγος, M.Sc.

    Η Γεωργία Γεωργίου είναι Διαιτολόγος - Διατροφολόγος με μεταπτυχιακή εξειδίκευση στην κλινική διατροφή. Διατηρεί διαιτολογικό γραφείο στην Κύπρο υποστηρίζοντας διατροφικά άτομα με παθολογικά προβλήματα, προβλήματα βάρους και άλλες ευαίσθητες ομάδες του πληθυσμού καθώς αρθρογραφεί και για το site του mednutrition.

Σας ενδιαφέρει επίσης: