Εισαγωγή
Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 (ΣΔΤ2) είναι μια αυξανόμενη παγκόσμια μεταβολική νόσος, που σχετίζεται με αντίσταση στην ινσουλίνη και σοβαρές επιπλοκές, όπως καρδιαγγειακά νοσήματα και νεφροπάθειες. Παρότι οι φαρμακευτικές θεραπείες αποτελούν βασικό μέσο διαχείρισης, έχουν περιορισμούς ως προς την αποτελεσματικότητα και τις παρενέργειες, οδηγώντας στην αναζήτηση συμπληρωματικών θεραπειών.
Η μελατονίνη, γνωστή για τον ρόλο της στους κιρκαδικούς ρυθμούς και τις αντιοξειδωτικές της ιδιότητες, έχει πρόσφατα ερευνηθεί για τις πιθανές επιδράσεις της στον μεταβολισμό της γλυκόζης και τη ρύθμιση της ινσουλίνης. Αν και ενδείξεις δείχνουν ότι μπορεί να επηρεάζει θετικά τον ΣΔΤ2, τα αποτελέσματα παραμένουν αντικρουόμενα, εν μέρει λόγω γενετικών παραγόντων.
Προηγούμενες μετα-αναλύσεις παρουσίασαν μεθοδολογικούς περιορισμούς, καθώς δεν διαχώριζαν μεταξύ των τύπων διαβήτη και δεν περιλάμβαναν πρόσφατα δεδομένα.
Σκοπός
Η παρούσα μελέτη αποσκοπεί στη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών που εστιάζουν αποκλειστικά στον ΣΔΤ2, προκειμένου να αξιολογήσει την αποτελεσματικότητα της μελατονίνης ως συμπληρωματικής θεραπευτικής παρέμβασης και να συμβάλει στην κλινική πρακτική και τη μελλοντική έρευνα.
Μέθοδοι
Η μελέτη ακολουθεί τις οδηγίες PRISMA και AMSTAR και έχει καταχωρηθεί στο PROSPERO. Πραγματοποιήθηκε συστηματική αναζήτηση σε πέντε βάσεις δεδομένων (PubMed, Cochrane, Scopus, Web of Science, Embase) έως τον Σεπτέμβριο 2024, χωρίς περιορισμούς γλώσσας ή δημοσίευσης. Η στρατηγική αναζήτησης βασίστηκε σε όρους MeSH και ελεύθερο κείμενο σχετικούς με τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 (ΣΔΤ2) και τη μελατονίνη.
Κριτήρια ένταξης: περιλάμβαναν τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές (RCTs) σε ενήλικες με ΣΔΤ2, με παρέμβαση μελατονίνης (μόνη ή συνδυαστικά) και αξιολόγηση γλυκαιμικών παραμέτρων όπως HbA1c, γλυκόζη νηστείας (FPG) και αντίσταση στην ινσουλίνη. Κριτήρια αποκλεισμού: μη-RCTs, μελέτες χωρίς ΣΔΤ2, ελλιπή δεδομένα ή χωρίς πλήρες κείμενο.
Η επιλογή μελετών και η εξαγωγή δεδομένων έγιναν από δύο ανεξάρτητους αξιολογητές, με χρήση λογισμικού EndNote και Excel. Η ποιότητα των RCTs αξιολογήθηκε με το εργαλείο RevMan, σύμφωνα με το Cochrane Handbook.
Στατιστικά, τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν ως μέσες διαφορές (MDs) με 95% διαστήματα εμπιστοσύνης. Η ετερογένεια μετρήθηκε μέσω των στατιστικών I² και Q, με χρήση μοντέλου σταθερών ή τυχαίων αποτελεσμάτων ανάλογα με τον βαθμό ετερογένειας. Εξετάστηκε η μεροληψία δημοσίευσης με τεστ Egger και χωνοειδή διαγράμματα. Διεξήχθησαν επίσης αναλύσεις ευαισθησίας και έγιναν υπολογισμοί για ελλείποντα δεδομένα σύμφωνα με τις οδηγίες Cochrane. Μελέτες χωρίς επαρκή στοιχεία μεταβλητότητας αποκλείστηκαν από τη μετα-ανάλυση και περιλήφθηκαν μόνο στην ποιοτική ανάλυση.
Αποτελέσματα
Από 302 αρχικά εντοπισμένα άρθρα, 9 τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές (RCTs) με συνολικά 427 ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 (ΣΔΤ2) πληρούσαν τα κριτήρια ένταξης και συμπεριλήφθηκαν στη μετα-ανάλυση.
Κύρια Ευρήματα
-
HbA1c: Σε έξι μελέτες παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική μείωση των επιπέδων HbA1c μετά τη χορήγηση μελατονίνης. Η μετα-ανάλυση (5 μελέτες, n=325) έδειξε ήπια αλλά στατιστικά σημαντική μείωση [MD: -0,65%; 95% CI: -1,28, -0,02; P=0,04], αν και με υψηλή ετερογένεια (I² = 91%). Η ανάλυση ευαισθησίας επιβεβαίωσε τη σταθερότητα των αποτελεσμάτων.
-
Γλυκόζη πλάσματος νηστείας (FPG): Τέσσερις μελέτες (n=291) δεν έδειξαν στατιστικά σημαντική επίδραση της μελατονίνης στην FPG [MD: -6,40 mg/dL; 95% CI: -15,79, 2,99; P = 0,18], με μηδενική ετερογένεια (I² = 0%).
-
Άλλα ευρήματα: Μία μελέτη ανέφερε μείωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη, ενώ άλλη διαπίστωσε αύξηση στη γλυκαιμική μεταβλητότητα. Μία επιπλέον μελέτη ανέφερε βελτίωση στην ευαισθησία στην ινσουλίνη βάσει του Δείκτη Ποσοτικής Αξιολόγησης.
Συμπεράσματα
Η παρούσα μετα-ανάλυση δείχνει ότι η συμπλήρωση μελατονίνης μπορεί να επιφέρει μέτρια μείωση των επιπέδων HbA1c σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, υποδηλώνοντας πιθανό όφελος στον μακροπρόθεσμο γλυκαιμικό έλεγχο. Ωστόσο, δεν παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική επίδραση στη γλυκόζη πλάσματος νηστείας, γεγονός που ενδέχεται να αντανακλά περιορισμένη ή καθυστερημένη μεταβολική δράση. Η υψηλή ετερογένεια μεταξύ των μελετών και το μικρό μέγεθος δείγματος περιορίζουν την ισχύ των συμπερασμάτων.
Επιπλέον, η απουσία μακροχρόνιων δεδομένων για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα της μελατονίνης καθιστά απαραίτητη τη διεξαγωγή περαιτέρω τυχαιοποιημένων, μεγάλης κλίμακας και υψηλής ποιότητας μελετών. Μελλοντική έρευνα θα πρέπει να διερευνήσει τους μοριακούς μηχανισμούς δράσης της μελατονίνης στον μεταβολισμό της γλυκόζης, καθώς και πιθανές διαφοροποιήσεις ανάλογα με γενετικούς παράγοντες, ώστε να αποσαφηνιστεί ο ακριβής θεραπευτικός της ρόλος στη διαχείριση του ΣΔΤ2.
