Η διαχείριση του υπερβάλλοντος σωματικού βάρους κατά την εφηβεία αποτελεί μια σύνθετη διαδικασία, καθώς οι διατροφικές συμπεριφορές επηρεάζονται από ψυχολογικούς, οικογενειακούς και κοινωνικούς παράγοντες.
Νέα τυχαιοποιημένη κλινική μελέτη, που δημοσιεύτηκε στις 22 Οκτωβρίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Network Open, εξέτασε εάν η προσθήκη τεχνικών συναισθηματικής ρύθμισης στην οικογενειακή συμπεριφορική θεραπεία μπορεί να βελτιώσει τη διατήρηση της απώλειας βάρους σε εφήβους με υπέρβαρο ή παχυσαρκία.
Εισαγωγή
Η οικογενειακή συμπεριφορική θεραπεία (Family-Based Behavioral Treatment – FBT) αποτελεί μια τεκμηριωμένη προσέγγιση για τη διαχείριση του υπερβάλλοντος βάρους σε παιδιά και εφήβους.
Συνδυάζει διατροφική εκπαίδευση, ενίσχυση της φυσικής δραστηριότητας, τροποποίηση συμπεριφοράς και ενεργή συμμετοχή των γονέων.
Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά της μπορεί να μειώνεται κατά την εφηβεία, μια περίοδο κατά την οποία αναπτύσσονται η αυτονομία, η συναισθηματική ωριμότητα και οι προσωπικές διατροφικές συνήθειες.
Η συναισθηματική κατανάλωση τροφής, δηλαδή η κατανάλωση φαγητού ως απόκριση σε δυσάρεστα συναισθήματα και όχι απαραίτητα σε βιολογική πείνα, αποτελεί έναν πιθανό παράγοντα που δυσκολεύει τη μακροχρόνια διαχείριση του βάρους.
Σκοπός
Σκοπός της μελέτης ήταν να αξιολογηθεί εάν η προσθήκη τεχνικών συναισθηματικής ρύθμισης στην οικογενειακή συμπεριφορική θεραπεία βελτιώνει:
- Τη μείωση και τη διατήρηση του σωματικού βάρους.
- Τη συναισθηματική διατροφική συμπεριφορά.
- Τις δεξιότητες συναισθηματικής ρύθμισης.
- Τη μακροχρόνια αποτελεσματικότητα της παρέμβασης.
Μεθοδολογία
Στην τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή συμμετείχαν 166 ζεύγη εφήβων και γονέων.
Οι έφηβοι ήταν ηλικίας 13–16 ετών, με Δείκτη Μάζας Σώματος ίσο ή μεγαλύτερο από την 85η εκατοστιαία θέση και μικρότερο από την 99,9η εκατοστιαία θέση για την ηλικία και το φύλο τους.
Η μέση ηλικία των εφήβων ήταν 14,3 έτη, ενώ το 57% ήταν κορίτσια.
Οι συμμετέχοντες κατανεμήθηκαν τυχαία σε δύο ομάδες:
- Ομάδα FBT: 82 ζεύγη εφήβων και γονέων ακολούθησαν την κλασική οικογενειακή συμπεριφορική θεραπεία.
- Ομάδα FBT + ER: 84 ζεύγη ακολούθησαν την ίδια παρέμβαση, με πρόσθετη εκπαίδευση σε τεχνικές συναισθηματικής ρύθμισης.
Η δεύτερη παρέμβαση περιλάμβανε στοιχεία διαλεκτικής συμπεριφορικής θεραπείας και συναισθηματικά εστιασμένης θεραπείας.
Και οι δύο ομάδες συμμετείχαν σε πρόγραμμα θεραπείας διάρκειας έξι μηνών.
Ακολούθησε περίοδος παρακολούθησης 12 μηνών, με συνολική διάρκεια αξιολόγησης 18 μηνών.
Οι βασικοί δείκτες αξιολόγησης περιλάμβαναν τον τυποποιημένο Δείκτη Μάζας Σώματος για την ηλικία (BMI z-score), τη συναισθηματική κατανάλωση τροφής και τις δεξιότητες συναισθηματικής ρύθμισης.
Αποτελέσματα
Αρχική απώλεια βάρους
Κατά τη διάρκεια των έξι μηνών θεραπείας, και οι δύο ομάδες παρουσίασαν μείωση του σωματικού βάρους.
Ωστόσο, δεν διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο παρεμβάσεων στην αρχική απώλεια βάρους.
Η διαφορά στο BMI z-score μεταξύ των ομάδων ήταν 0,03 (95% ΔΕ: -0,05 έως 0,10).
Διατήρηση της απώλειας βάρους
Κατά την περίοδο παρακολούθησης, οι έφηβοι που είχαν εκπαιδευτεί σε τεχνικές συναισθηματικής ρύθμισης παρουσίασαν μικρότερη επαναπρόσληψη βάρους.
Στους 12 μήνες μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας, η διαφορά στο BMI z-score ήταν -0,09 (95% ΔΕ: -0,17 έως -0,02), υπέρ της συνδυασμένης παρέμβασης.
Κλινικά σημαντική μείωση βάρους
Στο τέλος της περιόδου παρακολούθησης:
- Το 22% των εφήβων στην ομάδα FBT + ER είχε επιτύχει κλινικά σημαντική μείωση του BMI z-score.
- Το αντίστοιχο ποσοστό στην ομάδα της κλασικής FBT ήταν 4%.
Ως κλινικά σημαντική μεταβολή είχε οριστεί η μείωση του BMI z-score κατά τουλάχιστον 0,20.
Συναισθηματική κατανάλωση τροφής
Η συνδυασμένη παρέμβαση συνδέθηκε επίσης με χαμηλότερες βαθμολογίες συναισθηματικής κατανάλωσης τροφής.
Η διαφορά μεταξύ των ομάδων ήταν -0,39 μονάδες στην αντίστοιχη κλίμακα αξιολόγησης (95% ΔΕ: -0,63 έως -0,15).
Αντίθετα, δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφορές στη συνολική βαθμολογία συναισθηματικής ρύθμισης ή στον Δείκτη Μάζας Σώματος των γονέων.
Συμπέρασμα
Η προσθήκη τεχνικών συναισθηματικής ρύθμισης στην οικογενειακή συμπεριφορική θεραπεία δεν οδήγησε σε μεγαλύτερη αρχική απώλεια βάρους, αλλά συνδέθηκε με καλύτερη διατήρηση των αποτελεσμάτων και χαμηλότερη συναισθηματική κατανάλωση τροφής.
Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η αποτελεσματική διαχείριση βάρους κατά την εφηβεία ενδέχεται να απαιτεί παρεμβάσεις που υπερβαίνουν τη διατροφική εκπαίδευση και ενσωματώνουν ψυχολογικές και συμπεριφορικές δεξιότητες.
Για τους διαιτολόγους-διατροφολόγους, η μελέτη αναδεικνύει τη σημασία της αναγνώρισης της συναισθηματικής κατανάλωσης τροφής και της συνεργασίας με επαγγελματίες ψυχικής υγείας, όπου χρειάζεται.
Η διατροφική παρέμβαση στους εφήβους χρειάζεται να είναι εξατομικευμένη, αναπτυξιακά κατάλληλη και να αποφεύγει τον στιγματισμό του σωματικού βάρους.
Περιορισμοί της μελέτης
- Το δείγμα περιλάμβανε εφήβους ηλικίας 13–16 ετών, περιορίζοντας τη γενίκευση σε άλλες ηλικιακές ομάδες.
- Η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε οικογένειες που είχαν αναζητήσει ενεργά θεραπεία.
- Η πανδημία COVID-19 επηρέασε τον τρόπο διεξαγωγής των παρεμβάσεων.
- Ορισμένες ανθρωπομετρικές μετρήσεις πραγματοποιήθηκαν εξ αποστάσεως.
- Δεν παρατηρήθηκε σημαντική διαφορά στη συνολική συναισθηματική ρύθμιση, παρά τη βελτίωση της συναισθηματικής κατανάλωσης τροφής.
