Εισαγωγή
Ο σακχαρώδης διαβήτης κύησης (ΣΔΚ) ορίζεται ως κάθε βαθμός διαταραχής ανοχής στη γλυκόζη που διαγιγνώσκεται για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και επηρεάζει περίπου το 12,8% των κυήσεων παγκοσμίως. Ο ΣΔΚ συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για επιπλοκές κύησης, όπως εκλαμψία, δυστοκία ώμου και ανάγκη για καισαρική τομή, ενώ αυξάνει τον μακροπρόθεσμο κίνδυνο εμφάνισης σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 (ΣΔΤ2), καρκίνου του παγκρέατος και καρδιαγγειακών νοσημάτων στις μητέρες.
Το έμβρυο εξαρτάται κατά 80% από τη γλυκόζη ως κύρια πηγή ενέργειας για τη μεταβολική του ανάπτυξη. Η γλυκόζη της μητέρας μεταφέρεται μέσω των αγγείων του πλακούντα, επηρεάζοντας τα επίπεδα εμβρυϊκής γλυκόζης, την έκκριση ινσουλίνης από το εμβρυϊκό πάγκρεας και την παραγωγή ινσουλινοειδών αυξητικών παραγόντων, που είναι καθοριστικοί για την ανάπτυξη οργάνων και την ενεργειακή αποθήκευση. Σε περιπτώσεις ΣΔΚ, τα επίμονα υψηλά επίπεδα γλυκόζης προκαλούν υπερινσουλιναιμία στο έμβρυο, μεταβάλλοντας την υποθαλαμική απόκριση και οδηγώντας σε μακροπρόθεσμες επιδράσεις όπως νευρογλοίωση, ινσουλινοαντοχή και διαταραχές στον μεταβολισμό .
Αυτές οι δυσλειτουργίες αυξάνουν τον κίνδυνο για συγγενείς ανωμαλίες, νεογνική υπογλυκαιμία, αναπνευστικές δυσκολίες, καρδιομεταβολικές διαταραχές, παιδική παχυσαρκία, ΣΔΤ2 και αυτισμό, ενώ σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να καταλήξουν σε νεογνικό θάνατο . Συνεπώς, ο ΣΔΚ αποτελεί σημαντική απειλή για την υγεία τόσο της μητέρας όσο και του απογόνου.
Πρόσφατα, μελέτες έχουν εντοπίσει συσχετισμό μεταξύ διαταραχών του εντερικού μικροβιώματος και εμφάνισης ΣΔΚ. Γυναίκες με ΣΔΚ εμφανίζουν μειωμένη εντερική ποικιλομορφία, καθώς και αυξημένο λόγο Firmicutes/Bacteroidetes στα τελικά στάδια της κύησης, που σχετίζονται με συσσώρευση λιπώδους ιστού, υπεργλυκαιμία και ινσουλινοαντοχή. Οι μεταβολές αυτές στο μικροβίωμα μπορεί να μεταφέρονται και στους απογόνους, επιδεινώνοντας περαιτέρω την εντερική δυσβίωση και συμβάλλοντας σε δυσμενείς μεταβολικές εκβάσεις.
Για την αντιμετώπιση του ΣΔΚ και τη μείωση των συνοδών κινδύνων, έχουν προταθεί παρεμβάσεις όπως δίαιτα, άσκηση, φαρμακευτική αγωγή και διατροφικά συμπληρώματα. Ωστόσο, τα μέχρι στιγμής ερευνητικά δεδομένα είναι χαμηλής έως μέτριας ποιότητας. Τα προβιοτικά, οριζόμενα από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ως «ζωντανοί μικροοργανισμοί που, όταν χορηγούνται σε επαρκείς ποσότητες, παρέχουν όφελος στην υγεία του ξενιστή», καθώς και τα συμβιωτικά, έχουν προσελκύσει ερευνητικό ενδιαφέρον. Έχουν αποδειχθεί χρήσιμα κατά την εγκυμοσύνη για τη βελτίωση της αντίστασης στην ινσουλίνη και του λιπιδαιμικού προφίλ.
Σκοπός
Η παρούσα μετα-ανάλυση αποσκοπεί στη διερεύνηση της επίδρασης της συμπληρωματικής χορήγησης προβιοτικών ή/και συμβιωτικών στη ρύθμιση του μεταβολισμού της γλυκόζης και των λιπιδίων σε γυναίκες με ΣΔΚ.
Μέθοδος
Το πρωτόκολλο αυτής της μετα-ανάλυσης καταχωρήθηκε στο Διεθνές Μητρώο Προοπτικών Συστηματικών Ανασκοπήσεων (PROSPERO), με αριθμό ταυτοποίησης: CRD42023387754.
Στρατηγική Αναζήτησης
Η παρούσα ανασκόπηση ακολούθησε τις κατευθυντήριες οδηγίες της ενημερωμένης δήλωσης PRISMA του 2020. Διεξήχθη συστηματική αναζήτηση βιβλιογραφίας στις ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων Web of Science, PubMed, EBSCO και Cochrane Library, για άρθρα που δημοσιεύτηκαν μεταξύ 1ης Ιανουαρίου 2012 και 1ης Νοεμβρίου 2022.
Κριτήρια Ένταξης και Αποκλεισμού
Κριτήρια ένταξης:
- Οι συμμετέχουσες ήταν έγκυες γυναίκες με διαβήτη κύησης χωρίς άλλες μεταβολικές διαταραχές.
- Χρησιμοποιήθηκαν προβιοτικά ή συμβιωτικά ως μοναδική θεραπευτική παρέμβαση.
- Οι συμμετέχουσες απείχαν από την κατανάλωση τροφίμων ή άλλων συμπληρωμάτων που περιείχαν προβιοτικά ή συμβιωτικά κατά τη διάρκεια της παρέμβασης.
- Δεν υπήρχε συμμετοχή σε τακτική άσκηση πριν και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.
- Οι μελέτες ανέφεραν δείκτες που σχετίζονται με τον μεταβολισμό της γλυκόζης και των λιπιδίων, όπως: γλυκόζη πλάσματος νηστείας, ινσουλίνη ορού νηστείας, ολική χοληστερόλη, τριγλυκερίδια.
- Ήταν τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές και δημοσιευμένες στα αγγλικά.
- Παρείχαν δεδομένα ως μέσο όρο και τυπική απόκλιση, μαζί με τιμές βάσης.
Κριτήρια αποκλεισμού:
- Συστηματικές ανασκοπήσεις, αναφορές περιστατικών, σχόλια, άλλες μετα-αναλύσεις και περιλήψεις.
- Πειραματικές μελέτες σε ζώα.
- Παρεμβάσεις με προβιοτικά/συμβιωτικά αγνώστου βακτηριακής σύστασης.
- Παρεμβάσεις που συνδύαζαν προβιοτικά/συμβιωτικά με άλλες στρατηγικές θεραπείας.
- Μελέτες με ανεπαρκή δεδομένα για εξαγωγή.
Εξαγωγή Δεδομένων και Αξιολόγηση Ποιότητας
Για κάθε επιλέξιμη μελέτη συλλέχθηκαν οι εξής πληροφορίες: όνομα πρώτου συγγραφέα, έτος δημοσίευσης, χώρα, μέγεθος δείγματος, διαγνωστική μέθοδος για τον ΣΔΚ, ηλικία συμμετεχουσών, διάρκεια και συχνότητα παρέμβασης, είδος και δοσολογία προβιοτικών/συμβιωτικών, βάρος στο τέλος της μελέτης, αύξηση βάρους κύησης (GWG), γλυκόζη πλάσματος νηστείας (FPG), ινσουλίνη ορού νηστείας (FSI), HOMA-IR, QUICKI, ολική χοληστερόλη (TC), HDL, LDL και τριγλυκερίδια (TG).
«αβέβαιος» κίνδυνος μεροληψίας.
Στατιστική Ανάλυση
Η στατιστική ανάλυση πραγματοποιήθηκε με το πρόγραμμα RevMan (έκδοση 5.4.1). Η μέση διαφορά (MD) και η τυπική απόκλιση χρησιμοποιήθηκαν για τη μέτρηση των συνεχιζόμενων δεδομένων, με 95% διάστημα εμπιστοσύνης (CI). Η στατιστική σημαντικότητα καθορίστηκε στο επίπεδο p < 0,05.
Η ετερογένεια αξιολογήθηκε με το τεστ Q του Cochran και το στατιστικό I²· τιμές p ≤ 0,1 ή I² ≥ 50% θεωρήθηκαν ενδείξεις σημαντικής ετερογένειας. Σε περίπτωση ετερογένειας, εφαρμόστηκε μοντέλο τυχαίων επιδράσεων, διαφορετικά χρησιμοποιήθηκε μοντέλο σταθερών επιδράσεων.
Αποτελέσματα
Σε αυτή τη μετα-ανάλυση συμπεριλήφθηκαν 11 τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές με συνολικά 779 συμμετέχουσες γυναίκες με διαβήτη κύησης. Η διάρκεια παρέμβασης κυμάνθηκε από 4 έως 8 εβδομάδες και οι ομάδες παρέμβασης έλαβαν προβιοτικά ή συμβιωτικά συμπληρώματα που περιείχαν διάφορα στελέχη Lactobacillus, Bifidobacterium και Streptococcus, με ημερήσιες δόσεις από 1×10^9 έως 112,5×10^9 CFU.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η χορήγηση προβιοτικών/συμβιωτικών οδήγησε σε σημαντική μείωση της γλυκόζης πλάσματος νηστείας (MD = -2,33 mg/dL), της ινσουλίνης ορού νηστείας (MD = -2,47 μU/mL) και του δείκτη HOMA-IR (MD = -0,40), υποδηλώνοντας βελτίωση της ινσουλινοαντίστασης στις γυναίκες με διαβήτη κύησης. Αντίθετα, δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφορές στον δείκτη QUICKI, ο οποίος επίσης αξιολογεί την ευαισθησία στην ινσουλίνη.
Όσον αφορά το λιπιδικό προφίλ, η συνολική χοληστερόλη μειώθηκε σημαντικά (MD = -6,59 mg/dL), ενώ δεν βρέθηκαν σημαντικές αλλαγές στα επίπεδα HDL, LDL και τριγλυκεριδίων. Επιπλέον, δεν υπήρξαν σημαντικές διαφορές στο σωματικό βάρος στο τέλος της δοκιμής ή στην αύξηση βάρους κύησης μεταξύ των ομάδων παρέμβασης και ελέγχου.
Η ανάλυση υποομάδων έδειξε ότι η μορφή του συμπληρώματος (προβιοτικό ή συμβιωτικό) επηρέασε την ετερογένεια των αποτελεσμάτων για τη γλυκόζη νηστείας και την ινσουλίνη νηστείας, ενώ η διάρκεια της παρέμβασης δεν αποτέλεσε σημαντική πηγή ετερογένειας.
Συμπεράσματα
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η συμπληρωματική χορήγηση προβιοτικών ή συμβιωτικών οδήγησε σε σημαντική μείωση της γλυκόζης και της ινσουλίνης νηστείας, καθώς και του δείκτη HOMA-IR, υποδηλώνοντας βελτίωση της ινσουλινοευαισθησίας. Επιπλέον, παρατηρήθηκε μείωση της ολικής χοληστερόλης, ενώ δεν διαπιστώθηκαν στατιστικά σημαντικές μεταβολές σε HDL, LDL, τριγλυκερίδια ή στο σωματικό βάρος. Η υποομαδική ανάλυση υπέδειξε ότι η μορφή του συμπληρώματος επηρεάζει τα αποτελέσματα, ενώ η διάρκεια της παρέμβασης δεν φάνηκε να έχει σημαντική επίδραση στην ετερογένεια.
Συμπερασματικά, τα προβιοτικά και συμβιωτικά φαίνεται να αποτελούν μια πολλά υποσχόμενη συμπληρωματική στρατηγική για τη βελτίωση του μεταβολικού προφίλ σε γυναίκες με διαβήτη κύησης. Συγκεκριμένα, σκευάσματα που περιέχουν στελέχη Lactobacillus acidophilus και Bifidobacterium bifidum σε υψηλές συγκεντρώσεις μπορεί να συνεισφέρουν στη ρύθμιση του σακχάρου και των λιπιδίων μέσω της ενίσχυσης της εντερικής μικροχλωρίδας και της λειτουργίας του βλεννογόνου φραγμού. Ωστόσο, λόγω της ετερογένειας και των μεθοδολογικών διαφορών μεταξύ των υπαρχουσών μελετών, απαιτούνται περαιτέρω υψηλής ποιότητας έρευνες για την επιβεβαίωση των αποτελεσμάτων και την ενίσχυση των κλινικών συστάσεων.
