Εισαγωγή
Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 (ΣΔΤ2) οφείλεται κυρίως σε δυσλειτουργία των β-κυττάρων του παγκρέατος και στην παρουσία αντίστασης στην ινσουλίνη, με αποτέλεσμα ανεπαρκή γλυκαιμικό έλεγχο. Πρόσφατα δεδομένα υποδεικνύουν ότι η μείωση της πρόσληψης γλυκόζης μέσω της διατροφής μπορεί να μειώσει τη γλυκοτοξικότητα και να βελτιώσει τον γλυκαιμικό έλεγχο, ιδιαίτερα μετά τα γεύματα.
Παραδοσιακά, οι διατροφικές οδηγίες για τον ΣΔΤ2 προτείνουν πρόσληψη υδατανθράκων που κυμαίνεται μεταξύ 45%–60% των συνολικών θερμίδων. Ωστόσο, νέες ανασκοπήσεις επισημαίνουν τα πιθανά οφέλη διαφόρων διαιτών με περιορισμένους υδατάνθρακες, όπως:
-
Μέτρια χαμηλοί υδατάνθρακες (26%–45% των θερμίδων ή 130–230 g/ημ.)
-
Χαμηλοί υδατάνθρακες (10%–26% ή 50–130 g/ημ.)
-
Κετογονικές δίαιτες (≤10% ή 20–50 g/ημ.)
Αν και οι παρεμβατικές μελέτες δείχνουν θετικά βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα, στηρίζονται κυρίως σε απλές συγκρίσεις, χωρίς να προσδιορίζουν με ακρίβεια τη βέλτιστη ποσότητα υδατανθράκων.
Σκοπός
Για να καλυφθεί αυτό το κενό, η παρούσα μελέτη πραγματοποιεί μετα-ανάλυση δόσης-απόκρισης τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών (RCTs). Στόχος είναι να διερευνηθεί η σχέση μεταξύ του ποσοστού πρόσληψης υδατανθράκων (5%–65% των θερμίδων) και της αποτελεσματικότητας στον γλυκαιμικό έλεγχο, ώστε να προσδιοριστεί η βέλτιστη διατροφική παρέμβαση για ασθενείς με ΣΔΤ2.
Μέθοδοι
Η παρούσα συστηματική ανασκόπηση πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες PRISMA, εξασφαλίζοντας αυστηρή μεθοδολογική ακρίβεια. Το πρωτόκολλο της ανασκόπησης καταχωρήθηκε στη βάση PROSPERO (CRD42023493156).
Στρατηγική αναζήτησης
Η βιβλιογραφική αναζήτηση πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2023 σε τέσσερις βάσεις δεδομένων: PubMed, Embase, Web of Science και Cochrane Database of Systematic Reviews. Χρησιμοποιήθηκαν όροι όπως «πρόσληψη υδατανθράκων», «σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2» και «τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή».Κριτήρια ένταξης
Συμπεριλήφθηκαν μελέτες που πληρούσαν τα εξής:
-
Τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές (παράλληλης ή διασταυρούμενης σχεδίασης) σε ενήλικες ≥18 ετών με διαβήτη τύπου 2.
-
Παρεμβάσεις με δίαιτες που περιείχαν ≤45% των θερμίδων από υδατάνθρακες, με ή χωρίς πρόσθετες παρεμβάσεις (όπως περιορισμός θερμίδων, άσκηση ή συμπεριφορική υποστήριξη), συγκρινόμενες με δίαιτα ελέγχου.
-
Αναφορά της ποσότητας πρόσληψης υδατανθράκων σε ποσοστό ή γραμμάρια/ημέρα, τόσο για την ομάδα παρέμβασης όσο και για την ομάδα ελέγχου.
Κριτήρια αποκλεισμού
Αποκλείστηκαν:
-
Άτομα που ακολουθούσαν εναλλακτικά διαιτητικά σχήματα ή ιατρική διατροφή.
-
Μελέτες σε ζώα, κυτταροκαλλιέργειες και μη δημοσιεύσεις στην αγγλική γλώσσα.
Αποτελέσματα
Η αρχική αναζήτηση απέδωσε 7.612 άρθρα αλλά τελικά, 38 άρθρα συμπεριλήφθηκαν στη μετα-ανάλυση, αντιπροσωπεύοντας 2.831 συμμετέχοντες.
Πρωτεύοντα αποτελέσματα
HbA1c
Η μείωση υδατανθράκων από 55–65% σε 5% συσχετίστηκε με:
-
Μείωση HbA1c κατά 0,39% (95% ΔΕ: –0,50 έως –0,28)
-
n = 37 δοκιμές, 2.656 συμμετέχοντες
Παρατηρήθηκε γραμμική σχέση δόσης-απόκρισης
Γλυκόζη Νηστείας (FG)
Κάθε 10% μείωση στην πρόσληψη υδατανθράκων οδήγησε σε:
-
Μείωση FG κατά 0,55 mmol/L (95% ΔΕ: –0,82 έως –0,28)
-
n = 20 δοκιμές, 1.793 συμμετέχοντες
Δευτερεύοντα Αποτελέσματα
Δείκτης Μάζας Σώματος (BMI)
- Μείωση 10% στην πρόσληψη υδατανθράκων → Μείωση BMI κατά 0,83 (95% ΔΕ: –1,27 έως –0,38)
Ινσουλίνη νηστείας (FI)
- Μείωση 2,19 μIU/mL (95% ΔΕ: –3,64 έως –0,73)
HOMA-IR
- Μείωση κατά 1,53 (95% ΔΕ: –3,09 έως 0,03)
Αναλύσεις υποομάδων
Διάρκεια παρέμβασης ≤6 μήνες:
-
Μεγαλύτερη μείωση HbA1c, FG, BMI, FI και HOMA-IR (όλα p < 0,01)
-
Διάρκεια >6 μήνες
Οι βελτιώσεις ήταν ασθενέστερες ή μη στατιστικά σημαντικές
Άλλα ευρήματα:
-
Μεγαλύτερη επίδραση σε ασθενείς με κακό γλυκαιμικό έλεγχο
-
Μικρότερη επίδραση όταν υπήρχε θερμιδικός περιορισμός
-
Η άσκηση βελτίωσε κυρίως τον BMI
-
Ομοιογένεια μεταξύ ομάδων με διαφορετικά επίπεδα πρωτεΐνης
Συμπεράσματα
Η παρούσα μετα-ανάλυση δόσης-απόκρισης παρέχει νέα τεκμηριωμένα δεδομένα σχετικά με την επίδραση διαφορετικών επιπέδων διαιτητικής πρόσληψης υδατανθράκων στη διαχείριση του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2 (ΣΔ2). Τα αποτελέσματα καταδεικνύουν ότι η μείωση της κατανάλωσης υδατανθράκων συσχετίζεται με σημαντική βελτίωση στον βραχυπρόθεσμο γλυκαιμικό έλεγχο και στην ευαισθησία στην ινσουλίνη.
Παρατηρήθηκε σταθερή αρνητική γραμμική σχέση μεταξύ της ποσοστιαίας πρόσληψης υδατανθράκων και των δεικτών HbA1c, γλυκόζης νηστείας (FG), δείκτη μάζας σώματος (BMI), ινσουλίνης νηστείας (FI) και HOMA-IR. Οι βελτιώσεις αυτές ήταν εντονότερες σε παρεμβάσεις με διάρκεια μικρότερη των έξι μηνών, υποδεικνύοντας την ενισχυμένη αποτελεσματικότητα του περιορισμού των υδατανθράκων κατά τα πρώιμα στάδια της θεραπείας ή της αλλαγής του τρόπου ζωής.
Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν τη σημασία της εξατομικευμένης διατροφικής προσέγγισης στον ΣΔ2, με έμφαση στη μείωση των υδατανθράκων ως βασική στρατηγική παρέμβασης. Ωστόσο, απαιτείται περαιτέρω έρευνα υψηλής ποιότητας για τη διερεύνηση των μακροπρόθεσμων επιδράσεων και τον προσδιορισμό των βέλτιστων επιπέδων πρόσληψης υδατανθράκων για βιώσιμο γλυκαιμικό έλεγχο και συνολική βελτίωση της υγείας των ασθενών με ΣΔ2.
