Εισαγωγή
Η καφεΐνη είναι η πιο διαδεδομένη ψυχοδραστική ουσία παγκοσμίως και έχει τεκμηριωθεί ότι βελτιώνει την αθλητική απόδοση, κυρίως μέσω του ανταγωνισμού των υποδοχέων αδενοσίνης. Ειδικότερα, δόσεις 3–6 mg/kg σωματικού βάρους έχουν επανειλημμένα συσχετιστεί με βελτιώσεις στην αντοχή, ωστόσο τα αποτελέσματα για την απόδοση σε δύναμη και σπριντ παραμένουν αμφιλεγόμενα. Τα δεδομένα δείχνουν ότι η καφεΐνη μπορεί να ενισχύσει την απόδοση σε σπριντ σε προπονημένα άτομα, ενώ δεν παρατηρείται αντίστοιχη επίδραση σε μη προπονημένους πληθυσμούς.
Στον τομέα της δύναμης, τα αποτελέσματα είναι μικτά, με κάποιες μελέτες να δείχνουν εργογόνα αποτελέσματα σε επιλεγμένες ασκήσεις και άλλες να μην αναφέρουν σημαντικές επιδράσεις. Παράγοντες όπως το μέγεθος δείγματος, η ατομική απόκριση, η δοσολογία και τα πρωτόκολλα άσκησης ενδέχεται να συμβάλλουν στην ετερογένεια των ευρημάτων.
Επιπλέον, αν και η καφεΐνη έχει συχνά μελετηθεί υπό μορφή συμπληρώματος (άνυδρη μορφή), η χρήση καφέ ως φυσική πηγή καφεΐνης έχει προκαλέσει ερωτήματα ως προς την εργογόνο του αποτελεσματικότητα. Ορισμένες μελέτες αναφέρουν ότι η επίδραση του καφέ είναι συγκρίσιμη με την άνυδρη καφεΐνη, ενώ άλλες υποδεικνύουν μειωμένη αποτελεσματικότητα, πιθανώς λόγω της παρουσίας άλλων βιοδραστικών ενώσεων όπως τα χλωρογενικά οξέα.
Σκοπός
Η παρούσα μελέτη επιδιώκει να συγκρίνει τις επιδράσεις ίσων δόσεων καφεΐνης, είτε μέσω καφέ είτε μέσω άνυδρης μορφής, στην απόδοση δύναμης και στα επαναλαμβανόμενα σπριντ. Η υπόθεση εργασίας είναι ότι η άνυδρη καφεΐνη θα έχει ισχυρότερη εργογόνο επίδραση σε σχέση με τον καφέ και το εικονικό φάρμακο.
Μέθοδος
Η παρούσα μελέτη υιοθέτησε διπλά τυφλό, τυχαιοποιημένο, ελεγχόμενο πειραματικό σχεδιασμό με δύο εργαστηριακές επισκέψεις ανά συμμετέχοντα και ελάχιστο διάστημα 48 ωρών μεταξύ τους. Συμμετείχαν 54 νεαροί άνδρες (20,1 ± 2,1 έτη), όλοι με εμπειρία προπόνησης αντίστασης. Οι συμμετέχοντες κατανεμήθηκαν τυχαία σε τρεις ομάδες: άνυδρη καφεΐνη (CAF, 300 mg), καφές αντίστοιχης περιεκτικότητας (COF, 303 mg) και εικονικό φάρμακο (PLA), με κατανάλωση 30 λεπτά πριν από τη δοκιμασία.
Οι αξιολογήσεις περιλάμβαναν δοκιμασίες μέγιστης δύναμης (1RM) και επαναλήψεων μέχρι κόπωσης (RTF) για πιέσεις ποδιών και πάγκου, καθώς και πρωτόκολλο επαναλαμβανόμενων σπριντ σε εργόμετρο ποδηλασίας για καταγραφή μέγιστης ισχύος (PP) και συνολικού έργου (TW). Η RTF εκτελέστηκε με φορτίο 80% του αρχικού 1RM. Τα σπριντ ήταν πέντε επαναλήψεις των 10 δευτερολέπτων με φορτίο 95 g/kg σωματικής μάζας, με παθητική αποκατάσταση 60 δευτερολέπτων μεταξύ τους.
Οι δόσεις καφεΐνης (3–5 mg/kg) εξασφαλίστηκαν με προκαθορισμένο εύρος σωματικού βάρους (60–100 kg) και αντιστοίχιση περιεκτικότητας CAF και COF. Όλες οι μετρήσεις πραγματοποιήθηκαν υπό ελεγχόμενες συνθήκες και με σταθερές χρονικές μεταβλητές.
Η στατιστική ανάλυση περιλάμβανε μονοπαραγοντικές ANOVA και ANCOVA για μεταβολές στα 1RM και RTF, καθώς και μικτές παραγοντικές ANOVA (3×5) για τα σπριντ. Η στατιστική σημαντικότητα ορίστηκε στο α≤0,05. Χρησιμοποιήθηκαν διαστήματα εμπιστοσύνης 95% για την αξιολόγηση της σημασίας των αλλαγών. Όλες οι αναλύσεις πραγματοποιήθηκαν με το SPSS v20.0 και το Microsoft Excel.
Αποτελέσματα
Η κατανάλωση καφεΐνης επηρέασε επιλεκτικά την απόδοση σε δύναμη, αλλά δεν είχε στατιστικά σημαντική επίδραση στην απόδοση σπριντ.
Δύναμης
-
Πιέσεις πάγκου (BP): Δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των ομάδων για το 1RM (p=0,78) ή τις επαναλήψεις μέχρι κόπωσης (RTF· p=0,47), υποδηλώνοντας ότι καμία μορφή καφεΐνης δεν βελτίωσε αξιόλογα την απόδοση σε αυτή την άσκηση.
-
Πιέσεις ποδιών (LP):
-
1RM: Σημαντική επίδραση αλληλεπίδρασης μεταξύ ομάδων (p=0,03). Η ομάδα του καφέ (COF) παρουσίασε σημαντικά μεγαλύτερη αύξηση στο 1RM συγκριτικά με την ομάδα της άνυδρης καφεΐνης (CAF) (p=0,04). Δεν εντοπίστηκαν διαφορές μεταξύ COF και PLA ή CAF και PLA.
-
RTF: Αν και υπήρχε αρχικά διαφορά μεταξύ των ομάδων (p=0,04), μετά από συνδιακύμανση δεν παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές (p=0,49).
-
Σπριντ
-
Μέγιστη ισχύς (PP): Δεν υπήρξε στατιστικά σημαντική αλληλεπίδραση μεταξύ sprint και θεραπείας (p=0,17), ούτε κύριες επιδράσεις από την παρέμβαση ή τη σειρά των σπριντ.
-
Συνολικό έργο (TW): Παρατηρήθηκε σημαντική κύρια επίδραση του χρόνου (sprint) (p=0,02). Μειώσεις στο TW σημειώθηκαν από το Sprint 1 στο Sprint 3 (p=0,03).
-
Διαστήματα Εμπιστοσύνης:
-
Μόνο η CAF εμφάνισε σημαντική αύξηση στο TW στο Sprint 1.
-
Το PLA εμφάνισε σημαντικές μειώσεις στην ισχύ και στο έργο σε Sprint 2, 4 και συνολικά.
-
COF και CAF περιόρισαν την πτώση απόδοσης, χωρίς όμως σημαντικές βελτιώσεις σε όλα τα σπριντ.
-
Συμπέρασμα
Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι τόσο η CAF όσο και η COF προήγαγαν εργογόνα οφέλη κατά την πρώτη προσπάθεια sprint, χωρίς όμως σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο πηγών καφεΐνης. Αντιθέτως, δεν παρατηρήθηκαν στατιστικά σημαντικές βελτιώσεις σε ασκήσεις δύναμης (πιέσεις πάγκου και ποδιών 1RM/RTF) σε σχέση με το εικονικό φάρμακο, με εξαίρεση μια σημαντικά μεγαλύτερη αύξηση στο LP 1RM στην ομάδα COF σε σύγκριση με την CAF.
Συνολικά, τα ευρήματα δείχνουν ότι η καφεΐνη σε μορφή είτε άνυδρη είτε μέσω καφέ μπορεί να προσφέρει οξεία βελτίωση στην απόδοση σπριντ υψηλής έντασης, όταν λαμβάνεται 30 λεπτά πριν την άσκηση. Η επίδραση της CAF δεν ξεπέρασε αυτή του COF, γεγονός που υποδηλώνει ότι ο καφές μπορεί να θεωρηθεί εξίσου αποτελεσματική πηγή καφεΐνης για εργογόνο υποστήριξη. Λαμβάνοντας υπόψη και τα γενικότερα οφέλη του καφέ στην υγεία (Gonzalez de Mejia & Ramirez-Mares, 2014), ο καφές αποτελεί μια κατάλληλη και λειτουργική επιλογή για αθλητές που επιδιώκουν την ενίσχυση της απόδοσης, ιδίως σε περιβάλλοντα με υψηλό προπονητικό φορτίο.
