Βιταμίνη Κ

print reader mail favorite
Ημερομηνία τελευταίας τροποποίησης: 13.07.2012

Η βιταμίνη Κ είναι λιποδιαλυτή βιταμίνη. Βιταμίνη Κ είναι ένας γενικός όρος για την 2-μέθυλο-1,4-ναφθακινόνη και όλες τις ενώσεις που προέρχονται από αυτή και παρουσιάζουν ποιοτικά τη βιολογική δράση της φυτομεναδιόνης (βιταμίνη Κ1). Οι ουσίες που συντίθενται από βακτήρια είναι γνωστές ως μενακινόνες (βιταμίνη Κ2). Η αρχική ένωση της σειράς των βιταμινών Κ είναι γνωστή ως μεναδιόνη (βιταμίνη Κ3). Δεν είναι φυσική ουσία ούτε χρησιμοποιείται στους ανθρώπους. Μεναδιόλη-φωσφορικό νάτριο είναι ένα υδατοδιαλυτό προϊόν της μεναδιόνης.

ΔΙΑΙΤΗΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

ΔΟΣΟΛΟΓΙΑ
Η βιταμίνη Κ γενικά δεν διατίθεται μόνη ως συμπλήρωμα παρά μόνο σε ενέσιμη μορφή. Είναι συστατικό σε διάφορα πολυβιταμινούχα σκευάσματα.

ΔΡΑΣΗ
Η βιταμίνη Κ είναι απαραίτητος συμπαράγοντας για την ηπατική σύνθεση πρωτεϊνών που εμπλέκονται στη διαδικασία της πήξης του αίματος. Αυτές είναι οι προθρομβίνη (παράγοντας ΙΙ), παράγοντες VII, IX, X και οι πρωτεΐνες C, S και Z. Η οστεοκαλσίνη είναι η δραστική μορφή της βιταμίνης Κ που είναι υπεύθυνη για την καρβοξυλίωση της πρωτεΐνης των οστών. Η οστεοκαλσίνη ρυθμίζει την ανταλλαγή του ασβεστίου στα οστά και την μεταλλοποίηση. Η βιταμίνη Κ επίσης απαιτείται για τη βιοσύνθεση κάποιων άλλων πρωτεϊνών που βρίσκονται στο πλάσμα και στα νεφρά (Binkle et al, 1995).

ΒΙΟΔΙΑΘΕΣΙΜΟΤΗΤΑ
Η επίδραση του μαγειρέματος και της επεξεργασίας των τροφίμων στη βιταμίνη Κ δεν έχει μελετηθεί προσεκτικά, αλλά η βιταμίνη Κ φαίνεται να είναι σχετικά σταθερή.

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ
Απορρόφηση
Η βιταμίνη Κ απορροφάται στο λεμφικό σύστημα κυρίως από το άνω τμήμα του λεπτού εντέρου (νήστιδα και ειλεός) με μια διαδικασία που απαιτεί χολικά άλατα και παγκρεατικό υγρό. Η απορρόφηση των διάφορων μορφών της βιταμίνης Κ ποικίλει. Η βιταμίνη Κ1 (φυτομενανδιόνη) απορροφάται με μια ενεργή διαδικασία που απαιτεί ενέργεια από το εγγύς τμήμα του λεπτού εντέρου. Η μενανδιόνη απορροφάται παθητικά με διαδικασία που δεν ενέχονται μεταφορείς από το λεπτό και το παχύ έντερο.

Υπάρχουν στοιχεία ότι η βακτηριακά παραγόμενη βιταμίνη Κ μπορεί να είναι πηγή βιταμίνης Κ για τους ανθρώπους, παρόλο που η διαθεσιμότητα επαρκούς συγκέντρωσης χολικών αλάτων για απορρόφηση είναι αμφισβητήσιμη (τα επίπεδα μενακινόνης του πλάσματος υποδεικνύουν ότι συμβαίνει κάποια απορρόφηση).

Κατανομή
Η βιταμίνη Κ μεταφέρεται μέσα στο πλάσμα και μεταβολίζεται στο ήπαρ. Η βιταμίνη Κ1 συγκεντρώνεται και διατηρείται στο ήπαρ. Η μεναδιόνη διατηρείται ελάχιστα στο ήπαρ αλλά διανέμεται ευρέως στους άλλους ιστούς.

Απομάκρυνση
Η βιταμίνη Κ απομακρύνεται μερικώς στη χολή (30-40%) και μερικώς στα ούρα (15%).

ΕΛΛΕΙΨΗ
Η έλλειψη βιταμίνης Κ είναι σπάνια και συμβαίνει συνήθως μόνο σε άτομα που έχουν προβλήματα δυσαπορρόφησης ή ηπατικές νόσους. Ωστόσο, μπορεί να συμβεί και σε νεογέννητα γι΄ αυτό σε όλα τα νεογέννητα πρέπει να χορηγείται βιταμίνη Κ. Η έλλειψη οδηγεί σε μεγαλύτερο χρόνο προθρομβίνης που μπορεί να διορθωθεί με χορήγηση βιταμίνης Κ (Kanai et al, 1997).

ΧΡΗΣΕΙΣ
Οστεοπόρωση
Η βιταμίνη Κ δεν είναι σε κοινή χρήση ως διαιτητικό συμπλήρωμα και λίγα προϊόντα την περιέχουν. Ωστόσο, υπάρχουν στοιχεία ότι έλλειψη της βιταμίνης Κ μπορεί να συνεισφέρει στην οστεοπόρωση μειώνοντας την καρβοξυλίωση της οστεοκαλσίνης στα οστά. Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης Κ στον ορό και υψηλά επίπεδα υποκαρβοξυλιωμένης οστεοκαλσίνης έχουν αναφερθεί σε μεταεμμηνοπαυσιακές γυναίκες και άτομα που έχουν υποστεί κατάγματα ισχίου (χαμηλές προσλήψεις βιταμίνης Κ μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο κατάγματος ισχίου). Επιπλέον, μερικές έρευνες έχουν δείξει ότι ασθενείς που παίρνουν αντιπηκτικά από το στόμα (τα οποία είναι ανταγωνιστές της βιταμίνης Κ) βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο οστεοπόρωσης. Αρκετές έρευνες που είναι σε εξέλιξη μελετούν το ρόλο της βιταμίνης Κ σε προσλήψεις μεγαλύτερες από τις συνήθεις, στο μεταβολισμό των παραγόντων οστεοποίησης και τον κίνδυνο καταγμάτων του ισχίου (Vermeer et al, 1996).

ΠΡΟΦΥΛΑΞΕΙΣ
Καμία γνωστή. Δεν έχει αναφερθεί κανένα πρόβλημα στην εγκυμοσύνη και τον θηλασμό.

ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ
Η κατανάλωση από το στόμα φυσικών μορφών βιταμίνης Κ δεν σχετίζεται με τοξικότητα. Μια σπάνια αντίδραση υπερευαισθησίας (μερικές φορές οδηγεί στο θάνατο) έχει αναφερθεί μετά από ενδοφλέβια χορήγηση φυτομεναδιόνης (ειδικά εάν είναι γρήγορη).

ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ
Φάρμακα
Αντιβιοτικά: Μπορεί να αυξήσουν την ανάγκη σε βιταμίνη Κ.
Αντιπηκτικά: Η αντιπηκτική δράση μειώνεται από τη βιταμίνη Κ (η βιταμίνη Κ περιέχεται σε αρκετά εντερικά σκευάσματα). Μεταβολή της δόσης των αντιπηκτικών μπορεί να είναι απαραίτητη ειδικά όταν η βιταμίνη Κ έχει χρησιμοποιηθεί για να ανταγωνισθεί τις υπερβολικές επιδράσεις των αντιπηκτικών.
Χολεστυραμίνη ή χολεστιπόλη: Μπορεί να μειώσει την εντερική απορρόφηση της βιταμίνης Κ.
Υγρή παραφίνη: Μπορεί να μειώσει την εντερική απορρόφηση της βιταμίνης Κ (Πρέπει να αποφεύγεται μακροχρόνια χρήση υγρής παραφίνης).
Σουκραλφάτη: Μπορεί να μειώσει την εντερική απορρόφηση της βιταμίνης Κ.

Στοιχεία
Βιταμίνη Α: Σε περιπτώσεις υπερβιταμίνωσης Α μπορεί να συμβεί υποθρομβιναιμία, η οποία μπορεί να διορθωθεί με χορήγηση βιταμίνης Κ.
Βιταμίνη Ε: Υψηλές δόσεις βιταμίνης Ε (1200mg ημερησίως) αυξάνουν την απαίτηση βιταμίνης Κ σε ασθενείς που παίρνουν αντιπηκτικά, αλλά δεν έχουν επιβεβαιωμένη επίδραση σε άτομα που δεν παίρνουν αντιπηκτικά (Feskanich et al, 1999).

ΗΜΕΡΗΣΙΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ

Γράφει ο/η Παπαχρήστος Παρασκευάς, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος, M.Sc.