Εισαγωγή
Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι μια χρόνια πάθηση που συνδέεται με σοβαρές επιπλοκές, όπως καρδιαγγειακά νοσήματα και νεφρική ανεπάρκεια. Η υπεργλυκαιμία διαδραματίζει βασικό ρόλο στην πρόοδο αυτών των επιπλοκών, και ο αποτελεσματικός γλυκαιμικός έλεγχος είναι κρίσιμος για την πρόληψή τους. Πρόσφατα, έχει δοθεί έμφαση στον πιθανό ρόλο της βιταμίνης Ε ως συμπλήρωμα, λόγω των αντιοξειδωτικών της ιδιοτήτων και του χαμηλού κόστους της, στην υποστήριξη του γλυκαιμικού ελέγχου και της ινσουλινοευαισθησίας.
Ορισμένες μελέτες έχουν δείξει ότι χαμηλά επίπεδα βιταμίνης Ε σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2, ενώ τροφές πλούσιες σε βιταμίνη Ε φαίνεται να σχετίζονται με καλύτερο γλυκαιμικό έλεγχο.
Σκοπός
Μεταγενέστερες μελέτες –συμπεριλαμβανομένων και νέων RCTs που εξετάζουν και άλλους υποτύπους διαβήτη, όπως ο διαβήτης τύπου 1 και η διαβητική νεφροπάθεια– καθιστούν αναγκαία μια νέα συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση για την αξιολόγηση της επίδρασης της βιταμίνης Ε στον γλυκαιμικό έλεγχο και στην ινσουλινοαντίσταση σε ευρύτερο φάσμα ασθενών με διαβήτη.
Μέθοδος
Η μελέτη ακολούθησε το πρωτόκολλο PRISMA και καταχωρήθηκε στο PROSPERO. Πραγματοποιήθηκε εκτενής αναζήτηση σε βάσεις δεδομένων (PubMed, Scopus, Web of Science και Google Scholar) έως τον Σεπτέμβριο του 2021, χωρίς περιορισμούς σε γλώσσα ή χρόνο. Συμπεριλήφθηκαν τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές (RCTs) σε ενήλικες με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 ή 2 ή διαβητική νεφροπάθεια, όπου χορηγήθηκε βιταμίνη Ε σε οποιαδήποτε μορφή και δόση, με διάρκεια τουλάχιστον 1 εβδομάδα και μέτρηση γλυκαιμικών και ινσουλινικών δεικτών (γλυκόζη νηστείας, ινσουλίνη νηστείας, HbA1c, HOMA-IR).
Αποκλείστηκαν μη τυχαιοποιημένες μελέτες, μελέτες σε παιδιά, δοκιμές χωρίς ομάδα ελέγχου ή με ταυτόχρονη χορήγηση άλλων συμπληρωμάτων, καθώς και μελέτες σε διαβήτη κύησης. Πρωτεύοντα αποτελέσματα ήταν η γλυκόζη νηστείας, η HbA1c και η ινσουλίνη νηστείας· δευτερεύον ήταν το HOMA-IR.
Για τη στατιστική ανάλυση χρησιμοποιήθηκε μοντέλο τυχαίων επιδράσεων και αξιολογήθηκε η ετερογένεια με το I² και το τεστ Q. Διεξήχθησαν αναλύσεις υποομάδων ανά τύπο διαβήτη, δόση βιταμίνης Ε, διάρκεια παρέμβασης, γεωγραφική τοποθεσία και ποιότητα μελέτης. Έγινε ανάλυση ευαισθησίας, καθώς και έλεγχος για μεροληψία δημοσίευσης μέσω του τεστ Egger και μεθόδου trim-and-fill. Οι αναλύσεις έγιναν με το πρόγραμμα Stata (έκδοση 11.2), με επίπεδο σημαντικότητας το p < 0,05.
Αποτελέσματα
Συνολικά, 38 τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές (RCTs) πληρούσαν τα κριτήρια ένταξης και συμπεριλήφθηκαν στη μετα-ανάλυση.
Από τις 38 RCTs (1988–2021), συμμετείχαν 2171 ασθενείς (1110 στην ομάδα βιταμίνης Ε και 1061 στην ομάδα ελέγχου). Οι περισσότερες μελέτες περιλάμβαναν άνδρες και γυναίκες. Οι μελέτες διεξήχθησαν κυρίως σε Ασία και Δύση, με ποικιλία γεωγραφικής κατανομής.
Ευρήματα από τη Συστηματική Ανασκόπηση
Από τις 28 μελέτες που αξιολόγησαν την επίδραση της βιταμίνης Ε στη γλυκόζη αίματος νηστείας, επτά ανέφεραν στατιστικά σημαντική μείωση , δύο έδειξαν σημαντική αύξηση , ενώ οι υπόλοιπες δεν ανέφεραν σημαντικές μεταβολές. Όσον αφορά την HbA1c, οκτώ μελέτες ανέδειξαν σημαντική μείωση μετά την πρόσληψη βιταμίνης Ε, μία ανέφερε αύξηση , ενώ οι υπόλοιπες δεν κατέγραψαν στατιστικά σημαντικές επιδράσεις. Πέντε RCTs έδειξαν σημαντική μείωση της ινσουλίνης νηστείας, ενώ οι υπόλοιπες δεν παρουσίασαν σημαντικά αποτελέσματα. Τέλος, όσον αφορά το HOMA-IR, μόνο τρεις μελέτες ανέφεραν σημαντική μείωση, ενώ οι υπόλοιπες δεν κατέγραψαν αξιόλογη επίδραση.
Αποτελέσματα – Βασικά Ευρήματα της Μετα-ανάλυσης
Γλυκόζη Νηστείας
-
Η βιταμίνη Ε δεν είχε στατιστικά σημαντική επίδραση στα επίπεδα γλυκόζης νηστείας.
-
Υψηλή ετερογένεια: I² = 83,0%, P < 0,001 (το ποσοστό της συνολικής διακύμανσης στα αποτελέσματα που οφείλεται σε ετερογένεια (διαφορές μεταξύ των μελετών), και όχι σε τυχαίο σφάλμα).
Γλυκοζυλιωμένη Αιμοσφαιρίνη (HbA1c)
-
Η βιταμίνη Ε οδήγησε σε στατιστικά σημαντική μείωση της HbA1c:
-
MD: -0,21% (95% CI: -0,33 έως -0,09), P = 0,001 (Η μέση διαφορά ανάμεσα στις ομάδες είναι -0,21%, δηλαδή η παρέμβαση ,μείωσε την εξεταζόμενη τιμή κατά 0,21 ποσοστιαίες μονάδες. 95% Διάστημα Εμπιστοσύνης: Η πραγματική μείωση κυμαίνεται μεταξύ -0,33% και -0,09%.)
-
-
Ετερογένεια: I² = 76,6%, P < 0,001
-
Η επίδραση παρέμεινε σημαντική και μετά τον αποκλεισμό συνδυασμένων θεραπειών:
-
MD: -0,23%, 95% CI: -0,36 έως -0,10, P = 0,001
-
-
Η ανάλυση δόσης-απόκρισης έδειξε ότι οι δόσεις 400–1300 mg/ημέρα ήταν πιο αποτελεσματικές, με βέλτιστο αποτέλεσμα στα 1000 mg/ημέρα.
Ινσουλίνη Νηστείας
-
Σημαντική μείωση της ινσουλίνης νηστείας με βιταμίνη Ε:
-
MD: -1,05 μIU/mL (95% CI: -1,53 έως -0,58), P < 0,001 (Η παρέμβαση μείωσε τα επίπεδα ινσουλίνης νηστείας κατά 1,05 μIU/mL σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. 95% Διάστημα Εμπιστοσύνης (CI):Το πραγματικό μέγεθος της μείωσης αναμένεται να κυμαίνεται μεταξύ -1,53 και -0,58 μIU/mL.
-
-
Ετερογένεια: I² = 52,7%, P = 0,005
-
Το αποτέλεσμα παρέμεινε σταθερό και μετά τον αποκλεισμό συνδυασμένων παρεμβάσεων:
-
MD: -1,12 μIU/mL, 95% CI: -1,57 έως -0,67, P < 0,001
-
-
Βέλτιστο εύρος δόσης: 400–700 mg/ημέρα
HOMA-IR (Δείκτης Ινσουλινοαντίστασης)
-
Σημαντική μείωση του HOMA-IR:
-
MD: -0,44 (95% CI: -0,82 έως -0,05), P = 0,02 (Η παρέμβαση μείωσε τη συγκεκριμένη τιμή κατά 0,44 μονάδες κατά μέσο όρο. Με Διάστημα Εμπιστοσύνης 95% το πραγματικό μέγεθος της μείωσης εκτιμάται ότι κυμαίνεται μεταξύ -0,82 και -0,05.P = 0,02: Η πιθανότητα το αποτέλεσμα να οφείλεται σε τύχη είναι 2%, άρα στατιστικά σημαντικό (P < 0,05).
-
-
Υψηλή ετερογένεια: I² = 83,4%, P < 0,001
-
Η επίδραση διατηρήθηκε μετά τον αποκλεισμό συνδυασμένων θεραπειών:
-
MD: -0,30, 95% CI: -0,53 έως -0,06, P = 0,01
-
-
Η δοσολογική ανάλυση δεν έδειξε γραμμική συσχέτιση μεταξύ δόσης και HOMA-IR.
Συμπεράσματα
Η παρούσα μετα-ανάλυση δείχνει ότι η συμπλήρωση βιταμίνης Ε οδηγεί σε σημαντική μείωση της HbA1c, της ινσουλίνης νηστείας και του δείκτη HOMA-IR σε διαβητικούς ασθενείς, ιδίως σε εκείνους με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 (ΣΔ2). Ειδικότερα, η πρόσληψη βιταμίνης Ε φάνηκε να μειώνει σημαντικά και τα επίπεδα γλυκόζης νηστείας σε μελέτες με διάρκεια παρέμβασης μικρότερη των 10 εβδομάδων.
Η ανάλυση δόσης-απόκρισης ανέδειξε ως πιο αποτελεσματικό εύρος δόσης για τη ρύθμιση της HbA1c και των επιπέδων ινσουλίνης τις 400–700 mg/ημέρα, με κορυφαία αποτελεσματικότητα στα 1000 mg/ημέρα για την HbA1c. Δεδομένης της απουσίας γνωστών παρενεργειών σε αυτές τις δόσεις, η συμπληρωματική χορήγηση βιταμίνης Ε μπορεί να θεωρηθεί ασφαλής και ενδεχομένως ωφέλιμη ως προσθήκη στη φαρμακευτική αγωγή σε ασθενείς με ΣΔ2.
Ωστόσο, η σύσταση αυτή απαιτεί προσοχή σε ασθενείς με ΣΔ1 ή με διαβητική νεφροπάθεια/νευροπάθεια, καθώς τα διαθέσιμα δεδομένα είναι περιορισμένα. Συνεπώς, απαιτούνται περαιτέρω τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές υψηλής ποιότητας και χαμηλού κινδύνου μεροληψίας, προκειμένου να επιβεβαιωθούν τα ευρήματα και να εξεταστεί η αποτελεσματικότητα και ασφάλεια της βιταμίνης Ε σε αυτές τις ειδικές υποομάδες.
