Παθήσεις Πεπτικού

Νόσος Crohn: Όλα όσα πρέπει να ξέρετε

του Σπύρου Σκούρα
09 Ιουνίου 2010
3 λεπτά να διαβαστεί
Νόσος Crohn: Όλα όσα πρέπει να ξέρετε

Photo source: www.bigstock.com

Η νόσος Crohn αποτελεί χρόνια, αγνώστου αιτιολογίας, φλεγμονώδη νόσο του πεπτικού σωλήνα. Η νόσος οφείλει το όνομά της στον Burrill B. Crohn, ο οποίος περιέγραψε για πρώτη φορά το 1932 την τελική ειλεΐτιδα ως εκδήλωση ξεχωριστής νοσολογικής οντότητας. Η ελκώδης κολίτιδα και η νόσος του Crohn παρουσιάζουν πολλά κοινά σημεία ώστε από πολλούς θεωρούνται ως δύο αποχρώσεις του ίδιου νοσολογικού φάσματος και συχνά αναφέρονται με κοινή ονομασία και ως «Ιδιοπαθής Φλεγμονώδης Νόσος του Εντέρου» (Ι.Φ.Ν.Ε).  

Οι επιδημιολογικές παράμετροι της νόσου διαφέρουν στις διάφορες περιοχές της γης. Η επίπτωση της Crohn κυμαίνεται μεταξύ 1-10 νέων περιπτώσεων ανά 100,000 πληθυσμού ετησίως, ενώ ο επιπολασμός της νόσου κυμαίνεται μεταξύ 20-100 περιπτώσεις ανά 100,000 πληθυσμού. Στις ΗΠΑ υπολογίζεται ότι πάσχουν από νόσο Crohn μεταξύ 400,000 και 600,000 ατόμων. Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν επιδημιολογικά δεδομένα για το σύνολο του πληθυσμού.  Μεμονωμένες μελέτες του πανεπιστημίου Κρήτης και Ιωαννίνων έδειξαν για τις περιοχές αυτές ότι η μέση επίπτωση της νόσου ήταν 3/100,000 και 0,3/100,000 αντίστοιχα ετησίως.

Η νόσος προσβάλλει συχνότερα άτομα νεαρής ηλικίας και των δύο φύλων ενώ  είναι συχνότερη στους λευκούς. Στην Ελλάδα υπάρχει μια μικρή υπεροχή στην συχνότητα εμφάνισης της νόσου σε άνδρες 1,2-1,6:1. Η υψηλότερη συχνότητα εμφάνισης παρατηρείται σε ηλικίες μεταξύ 20-40 ετών χωρίς όμως να αποκλείεται η εμφάνιση της νόσου και σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι σε ποσοστό 15% η διάγνωση τίθεται σε άτομα ηλικίας μεγαλύτερα των 60 ετών.

Ποια τα αίτα της νόσου;

Αν και τα τελευταία χρόνια έχει επιτευχθεί σημαντική πρόοδος ως προς την κατανόηση των αιτιοπαθολογικών μηχανισμών που εμπλέκονται στην διαδικασία εμφάνισης και διατήρησης της φλεγμονώδους διαδικασίας στην νόσο Crohn, υπάρχει αρκετός δρόμος ως την πλήρη εξιχνίαση της αιτιοπαθογένειας της νόσου. Περιβαλλοντικοί, γενετικοί, διαιτητικοί αλλά και ανοσολογικοί παράγοντες συνθέτουν τον πολυπαραγοντικό χαρακτήρα της νόσου. Ο εκλυτικός παράγοντας που απορρυθμίζει τη λεπτή ισορροπία σε επίπεδο εντερικού επιθηλίου, για την εμφάνιση της φλεγμονώδους αντίδρασης, παραμένει άγνωστος.

Πως εκδηλώνεται η νόσος;

Η νόσος Crohn χαρακτηρίζεται από χρόνια, μη ειδικού τύπου φλεγμονή που σε αντίθεση με την ελκώδη κολίτιδα μπορεί να προσβάλει ολόκληρο τον πεπτικό σωλήνα από το στόμα μέχρι τον πρωκτό. H συμπτωματολογία ποικίλλει από ασθενή σε ασθενή ανάλογα με την ένταση, την έκταση αλλά και την εντόπιση της νόσου. Οι αρχικές εκδηλώσεις μπορεί να είναι αμβλυχρές και άτυπες και να προσομοιάζουν τη συμπτωματολογία του συνδρόμου ευερεθίστου εντέρου, με αποτέλεσμα η διάγνωση της νόσου να καθυστερεί, πολλές φορές και για χρονικό διάστημα ετών.

Η νόσος εκδηλώνεται συνήθως με διάρροια η οποία αποτελεί και το πιο συχνό σύμπτωμα σε ασθενείς με Crohn, η παρουσία αίματος στις κενώσεις δεν είναι τόσο συχνή όσο στην ελκώδη κολίτιδα, ενώ το κοιλιακό άλγος, όταν υπάρχει, είναι συνήθως περιομφαλικό, με κωλικοειδές χαρακτήρα, ήπιας ή μετρίας εντάσεως, που συνήθως εμφανίζεται μετά την λήψη τροφής και υφίεται με την κένωση.
Οι ασθενείς με νόσο Crohn μπορεί να εμφανίσουν πυρετό συνήθως μέτριο ή και χαμηλό που οφείλεται στην φλεγμονώδη διεργασία, ενώ η απώλεια βάρους  σπάνια υπερβαίνει το 5% του σωματικού βάρους του ασθενούς. Αναιμία παρατηρείται στο 1/3 των ασθενών συνήθως ως επακόλουθο της ένδειας σιδήρου από την απώλεια αίματος. Μεγαλοβλαστική αναιμία επίσης έχει παρατηρηθεί λόγω έλλειψης βιταμίνης Β12.

Σε σπάνιες περιπτώσεις η νόσος μπορεί να εμφανισθεί με κάποια από τις εξωεντερικές εκδηλώσεις, που συνήθως όμως, έπονται αυτής. Οι εξωεντερικές εκδηλώσεις της νόσου περιλαμβάνουν ποικίλλα όργανα και  συστήματα. Στο 88% των παιδιών με νόσο Crohn παρατηρείται ελάττωση του ρυθμού ανάπτυξης και στο 42% αυτών η καθυστέρηση αυτή προϋπάρχει των εντερικών εκδηλώσεων. Η καθυστέρηση στην ανάπτυξη συνεπάγεται τόσο την καθυστέρηση στη γραμμική αύξηση, όσο και της οστικής ηλικίας και της εμφάνισης της ήβης.  Επεισόδια αποφρακτικού ειλεού, καλοήθεις στενώσεις, σχηματισμός συριγγίων (εντεροεντερικά, εντεροκυστικά, εντεροκολπικά), αποστήματα, διάτρηση εντέρου, τοξικό μεγάκολο (σπανιότερο από την ελκώδη κολίτιδα), αιμορραγία, είναι οι πιο σημαντικές επιπλοκές της νόσου.

Πως τίθεται η διάγνωση;

Είναι γνωστό στην ιατρική ότι η βασική προϋπόθεση για την ορθή διάγνωση της νόσου, είναι η λεπτομερής λήψη ιστορικού, και η κλινική εξέταση του ασθενούς, καθώς παρέχει σημαντικές πληροφορίες τόσο για το οικογενειακό ιστορικό όσο και για την κλινική εικόνα αυτού.

Η εξέταση εκλογής για την διάγνωση της νόσου είναι η ενδοσκόπηση του παχέος εντέρου (κολονοσκόπηση) μετά λήψης βιοψιών. Αυτή παρέχει σημαντικές πληροφορίες για την ακριβή εντόπιση αλλά και την έκταση της νόσου. Η δυνατότητα εισόδου του οργάνου στον τελικό ειλεό και η λήψη βιοψιών του βλεννογόνου μέσω του ενδοσκοπίου αποτελούν τα σημαντικά πλεονεκτήματα της μεθόδου. Η τελική διάγνωση και διαφοροδιάγνωση από την ελκώδη κολίτιδα είναι ιστολογική.

Άλλες απεικονιστικές μέθοδοι παρέχουν σημαντικές πληροφορίες για την εντόπιση, την έκταση αλλά και την ανίχνευση των εντερικών και μη, επιπλοκών της νόσου. Η ασύρματη κάψουλα ενδοσκόπησης του λεπτού εντέρου, έχει σημαντική θέση στην ανίχνευση βλαβών στο λεπτό έντερο, λόγω της ευχρηστίας της αλλά και της ευρείας πλέον χρήσης της.

Ποια είναι η θεραπεία της νόσου Crohn;

Η θεραπεία της νόσου είναι συντηρητική και/ή χειρουργική κατά περίπτωση. Η συντηρητική αντιμετώπιση περιλαμβάνει ψυχολογική υποστήριξη, ειδικό διαιτολόγιο και αιτιολογική και συμπτωματική φαρμακευτική αγωγή, ενώ από την άλλη πλευρά οι χειρουργικές επεμβάσεις έχουν θέση σε περιπτώσεις αποτυχίας της συντηρητικής οδού, ή ως θεραπεία των εντερικών συνήθως επιπλοκών της νόσου.

Η φαρμακευτική αγωγή στοχεύει στην επίτευξη, ύφεσης της νόσου, και διατήρηση αυτής. Η πιο συχνή μέχρι σήμερα κατηγορία φαρμάκων που χρησιμοποιούνται είναι τα αμινοσαλυκυλικά (σουλφασαλαζίνη, μεσαλαμίνη), τα οποία χρησιμοποιούνται τόσο για την επίτευξη όσο και για την διατήρηση της ύφεσης της νόσου.

Τα κορτικοειδή αποτελούν τη βασική γραμμή αντιμετώπισης της έξαρσης μετρίας ή και σοβαρής βαρύτητας με αναμενόμενη ανταπόκριση κυμαινόμενη από 60-90% ανάλογα με την ένταση, την εντόπιση και την έκταση της νόσου. Η συχνή υποτροπή μετά τη διακοπή τους, οι περιπτώσεις αποτυχίας απόκρισης σε σταθερά υψηλές δόσεις και η ποικιλία των ανεπιθύμητων ενεργειών, οδηγούν συχνά στην χρήση ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων.

Την τελευταία δεκαετία η χρήση των βιολογικών παραγόντων σηματοδότησε μια πραγματική επανάσταση στον τρόπο αντιμετώπισης της Ι.Φ.Ν.Ε. με σημαντική βελτίωση των δεικτών νοσηρότητας αλλά και της ποιότητας ζωής των ασθενών. 

Αναδημοσίευση απο το περιοδικό Ευεξία & Διατροφή. Τεύχος 36 ΜΑΡΤΙΟΣ/ΑΠΡΙΛΙΟΣ 200, 28

  • Σπυρίδων Σκούρας
    Σπυρίδων Σκούρας Ειδικευόμενος Γαστρεντερολόγος
ΣΧΟΛΙΑ
Η medNutrition σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά υβριστικά σχόλια και διαφημίσεις. Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών.