750
Άλλες Παθήσεις

Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού: Πότε ελέγχεται και πότε εκριζώνεται;

03 Απριλίου 2011
του Νικόλαου Χρύσανθου
Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού: Πότε ελέγχεται και πότε εκριζώνεται;

Photo source: www.bigstockphoto.com

Το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού (Helicobacter pylori, Hp) καλλιεργήθηκε για πρώτη φορά το 1983 στην Αυστραλία. Ανήκει σε μια ομάδα μικροβίων που λέγονται καμπυλοβακτηρίδια, αλλά είναι μοναδικό διότι παρουσιάζει ιδιαίτερες ικανότητες, όπως ταχεία κίνηση στη βλέννη του στομάχου και ισχυρή παραγωγή ουρεάσης, ώστε να μπορεί να αναπαράγεται σε ένα όξινο περιβάλλον όπως είναι ο βλεννογόνος του στομάχου. Η αιτιολογική συσχέτιση του μικροβίου με αρκετές παθολογικές καταστάσεις ανώτερου πεπτικού συστήματος είναι πλέον καλά τεκμηριωμένη.

Επιδημιολογία

Η λοίμωξη με Hp είναι από τις πιο συχνές βακτηριδιακές λοιμώξεις με παγκόσμια κατανομή, αν και η πλειοψηφία των ασθενών είναι ασυμπτωματικοί. Υψηλός επιπολασμός παρατηρείται σε παιδιά από την Αφρική και ενήλικες από την Αίγυπτο, το Ιράν και τη Τουρκία, ενώ χαμηλό επιπολασμό έχει η Ιαπωνία και η Αυστραλία. Στην Ελλάδα, τα ποσοστά λοίμωξης για τα παιδιά εώς 15 ετών είναι περίπου 10% και για τους ενήλικες >60% με τάση μείωσης τα τελευταία έτη. Ο επιπολασμός του μικροβίου μειώνεται με ταχείς ρυθμούς παγκοσμίως, ιδίως στις ανεπτυγμένες χώρες αν και οι μετανάστες διατηρούν ακόμα υψηλό επιπολασμό.

Παράγοντες κινδύνου

Ο σημαντικότερος παράγοντας είναι η κοινωνική και οικονομική κατάσταση της οικογένειας κατά την παιδική ηλικία (αριθμός ατόμων της οικογένειας, αριθμός ατόμων που μοιράζονται το ίδιο κρεβάτι και παροχή ζεστού νερού). Άλλοι παράγοντες που φαίνεται να παίζουν ρόλο είναι η ηλικία, το ιστορικό έλκους των γονέων, η χώρα καταγωγής, οι μονοζυγώτες δίδυμοι και η επαγγελματική έκθεση (επαγγέλματα υγείας).

Τρόπος μετάδοσης

Φαίνεται ότι η ενδο-οικογενειακή μετάδοση από άτομο σε άτομο μέσω της στοματο-στοματικής, κοπρανο-στοματικής ή της γαστρο-στοματικής οδού είναι ο κύριος τρόπος μετάδοσης.

Mέθοδοι ανίχνευσης

Τα τελευταία χρόνια το ελικοβακτηρίδιο ενοχοποιείται ολοένα και σε περισσότερες γαστρο- δωδεκαδακτυλικές παθήσεις και ως εκ τούτου η ανίχνευσή του είναι απαραίτητη για τη θεραπεία και τη βελτίωση των ασθενών με τις παθήσεις αυτές. Οι διαγνωστικές μέθοδοι ταξινομούνται ως επεμβατικές (απαιτείται ενδοσκόπηση και λήψη βιοψιών) και ως μη επεμβατικές (Πίνακας 1).

Επιλογή της κατάλληλης μεθόδου

Η ευαισθησία των μεθόδων ανίχνευσης πλησιάζει το 95%, ενώ η χρήση δύο μεθόδων φαίνεται να αυξάνει τη διαγνωστική ακρίβεια. Σε έλκη βολβού δωδεκαδακτύλου η ορολογική διάγνωση υπερέχει. Σε αιμορραγία πεπτικού έλκους η δοκιμασία αναπνοής έχει την υψηλότερη διαγνωστική ακρίβεια.

Ενδοσκόπηση προτείνεται σε ασθενείς >45 ετών με ανησυχητικά συμπτώματα (απώλεια βάρους, ανορεξία, αναιμία, οικογενειακό ιστορικό γαστρικού καρκίνου, αιμορραγία ή δυσφαγία). Στα παιδιά οι κύριες μέθοδοι ανίχνευσης και οι πιο συχνά χρησιμοποιούμενες είναι η δοκιμασία αναπνοής με σημασμένο άνθρακα (13C) και η ανίχνευση αντιγόνου στα κόπρανα, ενώ σε ηλικιωμένους προτείνεται η ενδοσκόπηση και η λήψη βιοψίας λόγω της αυξημένης συχνότητας ανεύρεσης σοβαρής παθολογίας (νεοεξεργασία στομάχου).

Πότε ελέγχεται;

Η θεραπεία της Hp λοίμωξης παίζει σημαντικό και σε ορισμένες καταστάσεις κρίσιμο ρόλο για την εξέλιξη αρκετών νοσημάτων του ανώτερου πεπτικού συστήματος. Είναι επίσης γνωστή η παγκόσμια κατανομή του, αν και η πλειοψηφία των ασθενών δεν παρουσιάζουν κλινικό ισοδύναμο.

Επομένως, είναι σημαντική η στοχευμένη ανίχνευση σε ομάδες πληθυσμού που θα ευνοηθούν από την εκρίζωση του. Με βάση τις κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ομάδας Μελέτης για το Hp (Maastricht III) οι κάτωθι ομάδες ενηλίκων ασθενών πρέπει να ελεγχθούν:

Κατηγορία Α

• Ασθενείς με πεπτικό έλκος αλλά και ενεργό αιμορραγία από έλκος στομάχου ή βολβού δωδεκαδάκτυλου
• Ασθενείς με χαμηλής κακοήθειας γαστρικό λέμφωμα (MALT)
• Ασθενείς με ιδιοπαθή θρομβοπενική πορφύρα
• Ασθενείς με ανεξήγητη σιδηροπενική αναιμία
• Ασθενείς οι οποίοι θα λάβουν προγραμματισμένα θεραπεία με μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ)
• Ασθενείς με σοβαρού βαθμού ατροφική γαστρίτιδα
• Ασθενείς με οικογενειακό ιστορικό γαστρικού καρκίνου
• Ασθενείς με αφαίρεση γαστρικού καρκίνου
• Ασθενείς που δεν έχουν ένδειξη αλλά επιθυμούν να κάνουν εκρίζωση του Hp

Κατηγορία Β

• Ασθενείς που υπεβλήθησαν σε εγχείρηση για πεπτικό έλκος
• Ασθενείς που λαμβάνουν ΜΣΑΦ
• Προγραμματισμένη ή εφαρμοζόμενη μακρά αγωγή με αναστολείς αντλίας πρωτονίων (ΑΑΠ) για γαστρο-οισοφαγική παλινδρομική νόσο (ΓΟΠΝ)
• Ασθενείς με λειτουργική δυσπεψία

Κατηγορία Γ

• Ασυμπτωματικά άτομα
• Νόσος εκτός του πεπτικού
• Πρόληψη γαστρικού καρκίνου σε απουσία παραγόντων κινδύνου

Παιδιατρικός πληθυσμός

Χρειάζεται να ελεγχθούν για Hp λοίμωξη παιδιά με:

• Ενδοσκοπικά διαγνωσμένο έλκος
• MALT λέμφωμα
• Χρόνια λήψη ΑΑΠ
• Υποτροπιάζοντα κοιλιακά άλγη χωρίς έλκος
• Εξωεντερικές εκδηλώσεις
• Οικογενειακό ιστορικό καρκίνου στομάχου ή έλκους
• ΓΟΠΝ
• Μετά από θεραπεία εκρίζωσης

Πότε εκριζώνεται;

Ως προς τους ενήλικες ασθενείς, ισχυρή ένδειξη για εκρίζωση του Hp έχουν όσοι ανήκουν στην κατηγορία Α, ενώ οι ασθενείς των κατηγοριών Β και Γ έχουν μέτρια και ασθενή ένδειξη αντίστοιχα.

Ειδικότερα, για τους ασθενείς με πεπτικό έλκος, ενεργό ή μή, υπό θεραπεία ή επιπλεγμένο (αιμορραγία), η εκρίζωση οδηγεί σε πιο γρήγορη επούλωση και μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο υποτροπής. Παρομοίως, σε ασθενείς με εντοπισμένο γαστρικό λέμφωμα, η εκρίζωση του Hp θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική και συχνά οδηγεί σε οριστική θεραπεία του λεμφώματος.

Tέλος, πρόσφατα δεδομένα δείχνουν ότι οι ασθενείς με αδιευκρίνιστη σιδηροπενική αναιμία, οι οποίοι έχουν ήδη υποβληθεί σε πλήρη ενδοσκοπικό έλεγχο του πεπτικού σωλήνα (γαστροσκόπηση-εντεροσκόπηση-κολονοσκόπηση), έχουν ένδειξη για έλεγχο λοίμωξης με Hp και βελτιώνονται μετά από εκρίζωση του Hp.

Για ασθενείς με εκδηλώσεις εκτός του πεπτικού συστήματος φαίνεται ότι:

• Η πρωτοπαθής κεφαλαλγία (ημικρανία χωρίς αύρα) οφείλεται συχνά σε Hp λοίμωξη και βελτιώνεται μετά από εκρίζωση του Hp
• Ασθενείς με MALT λεμφώματα θυρεοειδούς ανταποκρίθηκαν καλά στην εκρίζωση και παρουσίασαν ύφεση
• Η εκρίζωση του Hp σε ασθενείς με πορφύρα Henoch-Schonlein βελτίωσε ικανοποιητικά την κλινική εικόνα
• Η εκρίζωση του Hp φαίνεται ότι βοηθάει τους ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη και διαβητική νευροπάθεια με συνοδό δυσπεψία
• Η ροδόχρους ακμή είναι κοινή νόσος σχετίζεται αιτιολογικά και βελτιώνεται με την εκρίζωση του Hp

Παιδιά με ατροφική γαστρίτιδα, λέμφωμα, γαστρίτιδα χωρίς πεπτικό έλκος, υποτροπιάζοντα κοιλιακά άλγη, λήψη ΜΣΑΦ, ΓΟΠΝ, ιδιοπαθή θρομβοπενική πορφύρα, σιδηροπενία, κνίδωση, προ έναρξη θεραπεία με ΑΑΠ και οικογενειακό ιστορικό γαστρικού καρκίνου ή έλκους θα πρέπει να λάβουν θεραπεία εκρίζωσης.

Εκρίζωση: Αρκετά θεραπευτικά σχήματα έχουν χρησιμοποιηθεί για την εκρίζωση του Hp, τα οποία συνήθως περιλαμβάνουν δύο αντιβιοτικά και έναν ΑΑΠ και διαρκούν από 7 έως 14 ημέρες.

Τα ποσοστά επιτυχούς εκρίζωσης είναι υψηλά (>80%) και τα κυριότερα αίτια αποτυχίας είναι η αντοχή στα αντιβιοτικά (Ελλάδα- αντοχή >10% στη κλαριθρομυκίνη, 50% στη μετρονιδαζόλη), πολυμορφισμοί του κυτοχρώματος P450, κακή συμμόρφωση, μικρή διάρκεια θεραπείας (14 ημέρες >10 ημέρες >7 ημέρες), κάπνισμα και όχι πεπτικό έλκος ως ένδειξη εκρίζωσης.

Τα προβιοτικά έχουν δοκιμασθεί στα σχήματα εκρίζωσης σε μία προσπάθεια μείωσης του μικροβιακού φορτίου και των ανεπιθύμητων ενεργειών και αύξησης της συμμόρφωσης των ασθενών.

Συνοψίζοντας...

Το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού σχετίζεται με αρκετές νόσους του πεπτικού συστήματος αλλά και ίσως εκτός αυτού και πρέπει να εκριζώνεται.

Τα κατάλληλα σχήματα εκρίζωσης έχουν καλή αποτελεσματικότητα η οποία περιορίζεται από την αντοχή στα αντιβιοτικά και την πτωχή συμμόρφωση.

Η πιθανή ανάπτυξη εμβολίου στο μέλλον υπόσχεται να βοηθήσει ακόμα και ασθενείς που έχουν ήδη μολυνθεί, αλλά αυτό μένει να βεβαιωθεί από τα αποτελέσματα κλινικών δοκιμών που βρίσκονται σε εξέλιξη.

Καμπυλοειδές ή ελικοειδές G αρνητικό μικροαερόφιλο μικρόβιο (1) με 4-6 ελυτροφόρες βλεφαρίδες (2) και διογκωμένο τελικό άκρο

Ελικοβακτηρίδιο πυλωρού και «εισβολή» στο γαστρικό βλεννογόνο

Επεμβατικές

• Ιστολογική εξέταση
• Ταχεία δοκιμασία ουρεάσης (CLO)
• Καλλιέργεια Hp
• Αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης (PCR)
• Φθορίζων in situ υβριδισμός (FISH)

Μη επεμβατικές

• Δοκιμασία αναπνοής με ουρία με σεσημασμένο άνθρακα (13C)
• Δοκιμασία ανίχνευσης αντιγόνου Hp στα κόπρανα
• Ορολογική μέθοδος ανίχνευσης αντισωμάτων Hp (Elisa)
• Ανίχνευση αντισωμάτων Ηp σε ούρα ή σίελο

Αναδημοσίευση από το περιοδικό Ευεξία & Διατροφή. Τεύχος 45 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ/ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2010, σελ.34

  • Νικόλαος Χρύσανθος Γαστρεντερολόγος
×

×
Σας ενδιαφέρει επίσης: