743
Συστάσεις Διατροφής

Η αλήθεια για το φυλικό οξύ

12 Ιανουαρίου 2007
του Αναστάσιου Παπανικήτα & του Πάρη Παπαχρήστου
fyliko oksy se xapia

Photo source: www.bigstockphoto.com

Τι είναι;

Ο όρος φυλικό οξύ περιλαμβάνει το σύνολο των διαφορετικών μορφών μιας υδατοδιαλυτής βιταμίνης που ανήκει στο σύμπλεγμα της ομάδας των βιταμινών Β που παίρνει το όνομα της από τη λατινική λέξη folium που σημαίνει φύλο. Τα σκουροπράσινα πλατύφυλα λαχανικά αποτελούν μια πλούσια πηγή φυλικού οξέος.

Το εκχύλισμα μαγιάς βοήθησε τους ερευνητές (Wills, Mitchel) να απομονώσουν το φυλικό οξύ πριν περίπου 70 χρόνια. Η μαγιά παραμένει ακόμη και σήμερα μια καλή πηγή φυλικού οξέος.

Πηγές του φυλικού οξέος

Η πρόσληψη του φυλικού οξέος πραγματοποιείται μέσω τροφών που περιέχουν φυσικές μορφές του ή μέσω τροφών εμπλουτισμένων σε φυλικό οξύ.

  • Σπανάκι, κατσαρό λάχανο, λαχανάκια Βρυξελλών, λάχανο
  • Φασόλια και όσπρια
  • Εκχυλίσματα μαγιάς και βοδινού κρέατος
  • Εσπεριδοειδή και χυμοί
  • Πίτουρο σίτου και άλλα σιτηρά
  • Μπρόκολο
  • Πουλερικά, χοιρινό κρέας, οστρακοειδή και συκώτι
  • Εμπλουτισμένα τρόφιμα (π.χ. δημητριακά πρωινού, ψωμιά, χυμοί)

Συνιστώμενη ημερήσια δόση φυλικού οξέος: RDA/RNI

Ενήλικες: 200 μg (mcg)
Γυναίκες με υποψία εγκυμοσύνης και έγκυες μετά τη 12η εβδομάδα: 600 μg (mcg)
Παιδιά πάνω από 11 ετών: 200 μg (mcg)
Παιδιά 7-10 ετών: 150 μg (mcg)
Παιδιά 4-6 ετών: 100 μg (mcg)
Παιδιά 1-3 ετών: 70 μg (mcg)
Βρέφη 0-12 μηνών: 50 μg (mcg)

Τι κάνει το φυλικό οξύ;

Το φυλικό οξύ μαζί με τη βιταμίνη Β12 μπορεί να προλάβει την εκδήλωση μακροκυτταρικής (μεγαλοβλαστικής) αναιμίας.

Και οι δύο βιταμίνες μαζί, βοηθούν στην καλή νευρική λειτουργία. Το φυλικό οξύ είναι επίσης αναγκαίο στη δημιουργία νέου γενετικού υλικού (το DNA) μέσα σε κύτταρο, βοηθώντας τα κύτταρα να πολλαπλασιάζονται με σωστό τρόπο.

Το φυλικό οξύ αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον και σημασία σε όλες εκείνες της περιπτώσεις όπου υπάρχει ταχύς κυτταρικός πολλαπλασιασμός όπως κατά την διάρκεια της κύησης ή ως προστασία κατά της εμφάνισης καρκινικών κυττάρων. Πρόσφατα, το ενδιαφέρον για το φυλικό οξύ εστιάστηκε στο ρόλο του κατά τη διάρκεια του πρωτεϊνικού μεταβολισμού, ιδιαίτερα δε της ικανότητας του να χαμηλώνει την ομοκυστείνη στο αίμα που θεωρείται υπεύθυνη για τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών (και όχι μόνο) συμβάντων.

Εγκυμοσύνη

Το έμβρυο αναπτύσσει ταχύτατα τον εγκεφαλονωτιαίο σωλήνα και τα νευρικά κύτταρα κατά την διάρκεια των πρώτων εβδομάδων της κύησης. Μη ικανοποιητικά επίπεδα φυλικού οξέος στο αίμα τις πρώτες κρίσιμες εβδομάδες της κύησης αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης ανωμαλιών του νευρικού σωλήνα (η νόσος ονομάζεται spina bifida). Γι΄ αυτόν ακριβώς το λόγο κάθε γυναίκα σε κατάσταση κύησης πρέπει να ενημερώνεται για τα ακόλουθα:

Να λαμβάνει μια συμπληρωματική ποσότητα φυλικού οξέος ή συμπληρώματα διατροφής εξειδικευμένα για την κύηση που να περιέχουν 400 μg φυλικού οξέος ανά ημέρα.

  • Να διατρέφεται με τροφές πλούσιες σε φυλικό οξύ.
  • Να καταναλώνει τροφές ενισχυμένες με φυλικό οξύ.

Αυτές οι 3 συμβουλές αποσκοπούν στην αυξημένη πρόσληψη του φυλικού οξέος μειώνοντας έτσι, τον κίνδυνο γέννησης μωρών με την προαναφερόμενη νόσο.

fyliko oksy egkymosunh

Φυλικό οξύ και στεφανιαία νόσος

Η στεφανιαία νόσος είναι η κυριότερη αιτία θανάτου του Δυτικού βιομηχανοποιημένου κόσμου. Η αθηρωματική βλάβη που προκαλείται στα αγγεία εξαιτίας της κακώς ρυθμιζόμενης αρτηριακής πίεσης, της υψηλής χοληστερόλης και των υψηλών επιπέδων γλυκόζης στο αίμα οδηγεί σε αύξηση κινδύνου για την εμφάνιση καρδιακού επεισοδίου ή οξέος εμφράγματος. Για πολλούς ασθενείς η αθηρωμάτωση προκαλεί επιδείνωση της ποιότητας της ζωής τους μια και τους εξαναγκάζει να ζουν με στηθαγχικούς πόνους, δυσκολία στη βάδιση ή και περιορισμό των καθημερινών τους δραστηριοτήτων (εργασία κλπ.).

Το φυλικό οξύ μπορεί να μειώσει τα επίπεδα της ομοκυστείνης στο αίμα μιας ουσίας που μπορεί να προκαλέσει βλάβες στα αγγεία. Υψηλές συγκεντρώσεις αυτού του αμινοξέος στο αίμα βρέθηκαν σε πληθυσμούς με αυξημένη παρουσία στεφανιαίας νόσου. Αντίθετα, χαμηλά επίπεδα αυτής της ουσίας συνδέονται και χαμηλή επίπτωση στεφανιαίας νόσου. Οι τελευταίες ιατρικές έρευνες αποδεικνύουν ότι τα συμπληρώματα διατροφής φυλικού οξέος μειώνουν τα υψηλά επίπεδα ομοκυστείνης στο αίμα. Δεν παρατηρήθηκε όμως αντίστοιχη μείωση της επίπτωσης της στεφανιαίας νόσου και του αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο με την μείωση της ομοκυστείνης στο αίμα.

Φυλικό οξύ και καρκίνος του παχέος εντέρου

Μια τυπική Μεσογειακή διατροφή πλούσια σε φρούτα, λαχανικά και δημητριακά που είναι πλούσια σε φυλικό οξύ φαίνεται να προστατεύει το παχύ έντερο από την ανάπτυξη νεοπλασίας. Νέες έρευνες δείχνουν ότι η λήψη φυλικού οξέος (μέσω των τροφών ή των συμπληρωμάτων) περίπου 400μg/ημέρα για τουλάχιστον 10 χρόνια μειώνει την πιθανότητα ανάπτυξη νεοπλασίας του παχέος εντέρου, αν και δεν συμφωνούν ως προς αυτό όλες οι έρευνες.

Συμπτώματα έλλειψης φυλικού οξέος

Η έλλειψη του φυλικού οξέος εκδηλώνεται με ύπουλο τρόπο. Κόπωση, καταβολή (προερχόμενα από την αναιμία που προκαλείται από την έλλειψη φυλικού οξέος), διάρροια, ανορεξία, απώλεια βάρους είναι συμπτώματα μη ειδικά και δεν εμφανίζονται μόνο στην έλλειψη φυλικού οξέος. Η έλλειψη του φυλικού οξέος μπορεί να προκαλέσει πονοκεφάλους, ταχυκαρδία και διαταραχές συμπεριφοράς. Έλλειψη φυλικού οξέος εμφανίζεται όταν η διατροφή είναι ανεπαρκής, εάν υπάρχουν αυξημένες απαιτήσεις ή εάν οι απώλειες του φυλικού οξέος είναι αυξημένες. Η εγκυμοσύνη και ο θηλασμός αυξάνουν τις ανάγκες για φυλικό οξύ και η δυσαπορρόφηση του φυλικού οξέος εκ μέρους του λεπτού εντέρου μπορεί να παρουσιαστεί σε καταστάσεις όπως η κοιλιοκάκη και η νόσος του Crohn. Αυξημένη απώλεια φυλικού οξέος μέσω των ούρων εμφανίζεται με την χρήση διουρητικών δισκίων ή σε περιπτώσεις κατάχρησης αλκοόλ.

fyliko oksy symplhrwmata

Συμπληρώματα Φυλικού οξέος και εμπλουτισμός τροφίμων

Παρά τις οδηγίες πολλές γυναίκες δεν αυξάνουν τη λήψη φυλικού οξέος κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Ο εμπλουτισμός των αλεύρων με φυλικό οξύ θα ήταν μια απλή μέθοδος αύξησης της βασικής πρόσληψης του από τις τροφές που χρησιμοποιούν το αλεύρι ως κύριο συστατικό. Πολλές χώρες έχουν προχωρήσει στον εμπλουτισμό των αλεύρων με φυλικό οξύ, μειώνοντας με αυτόν τον τρόπο τον αριθμό των νεογνών με ανωμαλίες ανάπτυξης του νωτιαίου μυελού. Τα μέτρα αυτά δημόσιας υγείας δεν είναι χωρίς κινδύνους.

Πρώτον, η έλλειψη βιταμίνης Β12 μπορεί να προκαλέσει βλάβη των νεύρων και αναιμία. Τα συμπληρώματα φυλικού οξέος μπορεί να διορθώσουν την αναιμία, καλύπτουν όμως τη βλάβη που έχουν υποστεί τα νεύρα, ο νωτιαίος μυελός ή ο εγκέφαλος μέχρι να εμφανιστεί μη ανατρέψιμη βλάβη. Αυτός ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στα ηλικιωμένα άτομα στα οποία μειώνεται η λήψη της βιταμίνης Β12. Οι χώρες που έχουν ενισχύσει τα άλευρα με φυλικό οξύ μείωσαν – όχι όμως σημαντικά – το θεωρητικό κίνδυνο.

Δευτερευόντως, το φυλικό οξύ μπορεί να μειώσει τα επίπεδα κάποιοων αντιεπιληπτικών φαρμάκων (φαινυτοίνη) στο αίμα οδηγώντας σε πλημμελή έλεγχο της επιληψίας. Έρευνα που διεξήχθη στον Καναδά απέτυχε να αποδείξει αυτήν την παρενέργεια με την ενίσχυση των αλεύρων να κυμαίνεται στα 200 μg/ημέρα πρόσθετου φυλικού οξέος.

Υψηλές προσλήψεις φυλικού οξέος (μεγαλύτερες των 740 μg φυλικού οξέος/ ημέρα) φαίνεται ότι αυξάνουν τον κίνδυνο γνωσιακής κάμψης. Το συγκεκριμένο φαινόμενο εμφανίζεται εντονότερα σε εκείνους που λαμβάνουν συμπληρώματα φυλικού οξέος μέσω των τροφών.

Εάν η ενίσχυση των τροφών με φυλικό οξύ καθιερωθεί, θα πρέπει να ελέγχονται επαρκώς τα άτομα άνω των 65 ετών για τυχόν εμφάνιση παρενεργειών εκ μέρους του φυλικού οξέος.

  • Αναστάσιος Παπανικήτας Ειδικός Παθολόγος
  • Πάρης Παπαχρήστος Διαιτολόγος - Διατροφολόγος, M.Sc.

    Ο Πάρης Παπαχρήστος είναι Διαιτολόγος Διατροφολόγος, MSc, ιδρυτής του πρώτου portal διατροφής σε Ελλάδα και Κύπρο, όπου διατηρεί ένα πολυδιαιτολογικό γραφείο στο Παγκράτι, παρέχοντας διαιτολογικές υπηρεσίες.

×
×