738
Διατροφή

Σόγια. Είναι ενδεδειγμένη επιλογή για την Σαρακοστή;

Σόγια. Είναι ενδεδειγμένη επιλογή για την Σαρακοστή;

Photo source: www.bigstockphoto.com

Μπορούμε να καταναλώσουμε προϊόντα με βάση τη σόγια στην περίοδο της Σαρακοστής; Μήπως είναι γενετικά τροποποιημένη; Είναι ασφαλές;

Οι παραπάνω ερωτήσεις γίνονται με μεγαλύτερη συχνότητα στους διαιτολόγους κατά την περίοδο της νηστείας. Η αλήθεια είναι ότι η σόγια αποτελεί ένα μεγάλο κεφάλαιο συζητήσεων, για το εάν μπορεί να αντικαταστήσει επάξια το κρέας. Επίσης είναι γεγονός ότι έχουν επενδυθεί μεγάλα οικονομικά κεφάλαια για την επεξεργασία και παραγωγή της. Το 50% της παγκόσμιας παραγωγής γίνεται στις ΗΠΑ και ακολουθεί με μεγάλη διαφορά, δεύτερη η Βραζιλία με 20%. Στην Ιαπωνία η κατανάλωση της σόγιας φθάνει τα 25 κιλά το χρόνο ανά άτομο.

Στο εμπόριο κυκλοφορούν προϊόντα με βάση τη σόγια, όπως γάλα, γιαούρτι, κρέμες, ψωμί, επιδόρπια και υποκατάστατα κρέατος. Αυτή η πληθώρα προϊόντων δίνει την δυνατότητα για ποικιλία επιλογών.

Ποια είναι η θρεπτική αξία της σόγιας;

Η σόγια (μέλος της οικογένειας των μπιζελιών) περιέχει 13-25% λιπαρά, 30-50% πρωτεΐνη και 14-24% υδατάνθρακες (2-5% φυτικές ίνες).

Λιπαρά
Η σόγια αποτελεί πηγή καλών λιπαρών οξέων - των πολυακόρεστων και συγκεκριμένα περιέχει λινολεϊκό οξύ (ω-6) και α-λινολενικό (ω-3). Περιέχει πολύ χαμηλά ποσοστά κορεσμένων λιπαρών οξέων, τα οποία πρέπει να προσλαμβάνουμε σε πολύ μικρές ποσότητες γιατί ανήκουν στην κατηγορία των βλαβερών λιπαρών οξέων.

Πρωτεΐνη
Είναι η μοναδική τροφή φυτικής προέλευσης που περιέχει πρωτεΐνη υψηλής βιολογικής αξίας (περιέχει όλα τα απαραίτητα αμινοξέα που χρειάζεται ο ανθρώπινος οργανισμός για να καλύψει τις ανάγκες του), ισάξια με εκείνη που προέρχεται από το αυγό, γάλα και κρέας.

Φυτικές ίνες
Οι φυτικές ίνες που περιέχονται στην στη σόγια είναι κυρίως διαλυτές

Μικροθρεπτικά συστατικά
Η σόγια είναι πλούσια σε μια σειρά βιταμινών και μετάλλων. Η σόγια, όπως τα περισσότερα τρόφιμα φυτικής προέλευσης, περιέχουν σύμπλοκα όπως οξαλοξικά και φυτικά οξέα τα οποία αναστέλλουν την απορρόφηση των μετάλλων. Παρόλα αυτά, το ασβέστιο της σόγιας απορροφάται σχετικά καλά.

Φυτοοιστρογόνα
Η πλειονότητα των πιθανών θετικών αποτελεσμάτων της σόγιας στην υγεία αποδίδονται σε κάποιες βίο-ενεργές ουσίες που περιέχει, τις ισοφλαβόνες. Οι ισοφλαβόνες αποτελούν ένα είδος φυτικών οιστρογόνων, φυτοοιστρογόνα, τα οποία έχουν παρόμοια δομή με την 17b- οιστραδιόλη. Αν και έχουν πολύ μικρότερη δράση (1/10.000) από τα ανθρώπινα οιστρογόνα, τα φυτοοιστρογόνα φαίνεται να μιμούνται ή να αναστέλλουν τη φυσιολογική δράση των οιστρογόνων. Επιπλέον, τα φυτοοιστρογόνα έχουν δείξει αντιοξειδωτική δράση και έχουν θετικά οφέλη στην υγεία των κυττάρων.

Περιεκτικότητα προϊόντων σόγιας σε ισοφλαβόνες

Προϊόντα σόγιας Ισοφλαβόνες (mg)
Γάλα σόγιας, 1 φλιτζάνι 20
Τυρί σόγιας, 1/2 φλιτζάνι 38
Αλεύρι σόγιας, 1/4 φλιτζανιού 44
Ώριμα φασόλια σόγιας, ξερά, 1/2 φλιτζάνι 176
Ψημένα φασόλια σόγιας , 1/2 φλιτζάνι 167
Πρωτεϊνη σόγιας, ξερή, 1/4 φλιτζανιού 28

Ποιος είναι ο ρόλος της σόγιας στην υγεία;

Γνωρίζουμε τη συσχέτιση που υπάρχει μεταξύ της χοληστερόλης ορού και την εμφάνιση καρδιαγγειακών νοσημάτων. Συγκεκριμένα 1% μείωση των επιπέδων χοληστερόλης συνοδεύεται από 2% μείωση του κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα. Έρευνες έχουν δείξει ότι η κατανάλωση 25g πρωτεΐνης σόγια την ημέρα οδηγεί σε μείωση 9 mg/dl ολικής χοληστερόλης, το οποίo μπορεί να μεταφραστεί σε μείωση κατά 10% του κινδύνου για καρδιαγγειακή νόσο, αν η αρχική χοληστερόλη ήταν 180 mgr/dl. Η σόγια έχει καλύτερα αποτελέσματα στη μείωση της ολικής χοληστερόλης αν αυτή είναι πολύ υψηλότερη.

Υπάρχει αυξανόμενο ενδιαφέρον όσο αφορά τη δράση της σόγιας στη μείωση της χοληστερόλης. Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι ο συνδυασμός πρωτεΐνης σόγιας, διαλυτών φυτικών ινών, αμυγδάλων και φυτικών στερολών έχει σημαντική επίδραση στη μείωση της κακής χοληστερόλης (LDL) κατά 20% ισοδύναμος με τη δράση πρώτης γενιάς στατινών. Αυτή η προσέγγιση δεν αντικαθιστά τις στατίνες, αλλά μπορεί να δράσει επικουρικά με αυτές, ενώ αποτελεί μια καλή λύση για αυτούς που δεν θέλουν να πάρουν στατίνες.

Στον αντίποδα, νέες μελέτες έχουν αμφισβητήσει την δράση της σόγιας στην μείωση της LDL χοληστερόλης και αυτό επειδή ακόμη δεν έχει γίνει σαφές αν κατά πόσο αυτή η επίδραση οφείλεται στην πρωτεΐνη της σόγιας ή στα ισοφλαβόνες.

Άλλα οφέλη της σόγιας στην ανθρώπινη υγεία.

Η σόγια φαίνεται να επιδρά θετικά και σε άλλα συστήματα του ανθρώπινου οργανισμού πέρα από την καρδιά.

Υγεία των οστών:

Οι πληθυσμοί που καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες σόγιας φαίνεται να έχουν μεγαλύτερη οστική πυκνότητα συγκριτικά με αυτούς που καταναλώνουν μικρότερη ποσότητα. Έρευνες επίσης δείχνουν ότι η απέκκριση ασβεστίου από τα ούρα είναι μεγαλύτερη από την κατανάλωση ζωικής πρωτεΐνης από ότι της σόγιας, ενώ ταυτόχρονα η σόγια περιέχει την γενιστείνη [ισοφλαβονβοειδές] που έχει παρόμοια δράση με αυτή των ιστογόνων, δηλαδή μειώνει τον βαθμό απομάκρυνσης ασβεστίου από τα οστά. Περαιτέρω έρευνες διεξάγονται προκειμένου να διευκρινιστεί αν η κατανάλωση σόγιας μπορεί να συμβάλλει στη μείωση του κινδύνου για οστεοπόρωση.

Εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα:

Εκτιμάται ότι το 80% των γυναικών της Δύσης αντιμετωπίζουν εξάψεις κατά τη διάρκεια της εμμηνόπαυσης. Για τις γυναίκες της ασιατικής κοινωνίας το ποσοστό αυτό είναι μεταξύ 18-20%. Τα αποτελέσματα διάφορων ερευνών σε αυτόν τον τομέα είναι αντικρουόμενα, αλλά γενικά η τάση που επικρατεί προτείνει την κατανάλωση τροφών πλούσιων σε ισοφλαβόνες για τη μείωση των εξάψεων κατά την εμμηνόπαυση. Στην Αμερική προτείνεται η τακτική κατανάλωση τροφών με ισοφλαβόνες για την μείωση των εμμηνοπαυσιακών συμπτωμάτων. Στην πράξη αυτό σημαίνει κατανάλωση 2-3 από τα παρακάτω τρόφιμα με βάση τη σόγια την ημέρα:

  • 1 ποτήρι γάλα σόγιας
  • 2 φέτες ψωμί σόγιας
  • 1 γιαούρτι σόγιας
  • 100γρ υποκατάστατο κρέατος από σόγια

Καρκίνος:

Διάφοροι πληθυσμοί στην Ασία εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά κάποιων μορφών καρκίνου, όπως του μαστού, της μήτρας, του προστάτη και του καρκίνου του παχέος εντέρου, σε σχέση με τον υπόλοιπο κόσμο. Από την άλλη υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι η σόγια έχει ένα δραματικό ρόλο στην εμφάνιση του καρκίνου του μαστού. Αυτό στηρίζεται στο ότι η σόγια είναι ένα φυτικό οιστρογόνο και είναι γνωστό ότι τα οιστρογόνα μπορούν να προάγουν τον καρκίνο του μαστού, όπως γίνεται και με τη μετεμμηνοπαυσιακή ορμονική θεραπεία. Μια πληθώρα ερευνών έχουν εξετάσει το θέμα για το αν η σόγια αυξάνει τον κίνδυνο για καρκίνο του μαστού και το αν οι ασθενείς με καρκίνο του μαστού που παίρνουν ταμοξιφαίνη πρέπει να αποφεύγουν τη σόγια. Γενικά δεν υπάρχουν σαφείς αποδείξεις για το αν η σόγια πρέπει να αποφεύγεται από εκείνους που έχουν αυξημένο κίνδυνο για την εμφάνιση καρκίνου του μαστού ή έχουν εμφανίσει ήδη καρκίνο του μαστού.

Είναι η σόγια ασφαλής;

Ποικίλα ερωτήματα έχουν δημιουργηθεί γύρω από την ασφάλεια της σόγιας σε σχέση με τις ανωμαλίες του θυρεοειδούς αδένα, τη νόσο Αλτσχάϊμερ, την ορμονική κατάσταση και τη διαθεσιμότητα των μετάλλων. Η ασφάλεια στη χρήση της έχει επιβεβαιωθεί από Επιτροπή Τοξικολογίας του Ηνωμένου Βασιλείου και το Υπουργείο Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ.

Οι βρεφικές τροφές που έχουν ως βάση τη σόγια είναι ασφαλείς;

Υπάρχει μια αντίφαση σχετικά με τη χρήση βρεφικών τροφών με βάση τη σόγια στους πρώτους μήνες της ζωής, εξαιτίας της δυνητικής οιστρογονικής δράσης στην ανάπτυξη του βρέφους και στην πιθανή αλλεργιογόνο δράση της. Γενικά δεν συστήνεται η χρήση σκευασμάτων με βάση τη σόγια σε βρέφη κάτω των 6 μηνών. Ο θηλασμός είναι η καλύτερη τροφή για τα νεογέννητα. Οι μητέρες που δεν μπορούν να θηλάσουν θα πρέπει να χρησιμοποιούν σκευάσματα με βάση το αγελαδινό γάλα. Τα γάλατα με βάση τη σόγια μπορεί να αποτελέσουν εναλλακτική λύση για τις μητέρες που είναι αυστηρά φυτοφάγοι και δεν θηλάζουν. Η χρήση τους, βέβαια, θα πρέπει να γίνεται μόνο αφού πρώτα συμβουλευτούν τον παιδίατρό τους.

Είναι η σόγια αλλεργιογόνο;

Όπως συμβαίνει και με πολλές άλλες τροφές, κάποιοι άνθρωποι μπορεί να εκδηλώσουν δυσανεξία ή και αλλεργία στη σόγια.

Η σόγια καταστρέφει το θυρεοειδή αδένα;

Ερευνητές έχουν εξετάσει τη δράση της σόγιας και των ισοφλαβονών στο θυρεοειδή αδένα. Οι υποθυρεοειδικοί ασθενείς μπορούν να καταναλώνουν άφοβα σόγια.

Τι είναι η γενετικά τροποποιημένη σόγια;

Σύμφωνα με την Greenpeace τα μεταλλαγμένα εξακολουθούν να εισάγονται στη χώρα μας κυρίως ως συστατικά ζωοτροφών με βασικό προϊόν τη σόγια. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης το 2005 η εισαγωγή της μη γενετικά τροποποιημένης σόγιας έφτασε σε ποσοστό 55% επί του συνόλου των εισαγωγών της σόγιας. Πρέπει να σημειωθεί πως στην Ελλάδα δεν υπάρχουν ούτε εμπορικές ούτε πειραματικές καλλιέργειες μεταλλαγμένων.

Σημειώνεται πάντως ότι τρόφιμα που δεν περιέχουν ξένα γονίδια και δεν έχουν διαφοροποιημένη σύνθεση όπως το σογιέλαιο, δεν αναφέρονται ως γενετικό τροποποιημένο τρόφιμο. Επίσης δεν αναφέρονται ως γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα εκείνα που περιέχουν, λόγω τυχαίας πρόσμιξης, γενετικώς τροποποιημένη σόγια, αν η παρουσία των εν λόγω συστατικών δεν υπερβαίνει το 1% του συγκεκριμένου συστατικού.

Υπάρχουν αντικρουόμενες έρευνες για την γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα, όσον αφορά την επίδραση τους στην υγεία. Το σίγουρο είναι ότι χρειάζεται περαιτέρω έρευνα, καθώς και σωστή ενημέρωση ο καταναλωτής για το εάν καταναλώνει τρόφιμο που περιέχει μεταλλαγμένη σόγια ή προϊόντα ζωικής προέλευσης που έχουν τραφεί με μεταλλαγμένη σόγια. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση σύμφωνα με την νομοθεσία για τη Σήμανση και Ιχνηλασιμότητα των μεταλλαγμένων καθίσταται υποχρεωτική η σήμανση των μεταλλαγμένων είτε πάνω στην εμπορική συσκευασία είτε σε συνοδευτικό έγγραφο. Η σήμανση όμως των προϊόντων ζωικής προέλευσης δεν είναι υποχρεωτική.

Συμπέρασμα

Η Μεσογειακή Διατροφή είναι πλούσια σε αντιοξειδωτικές ουσίες, καθώς επίσης είναι επιστημονικά αποδεκτή για τις ευεργετικές επιδράσεις της στην υγεία. Η σόγια παρόλο που δεν προτείνεται στην Μεσογειακή πυραμίδα, αποτελεί ένα υγιεινό υποκατάστατο του κόκκινου κρέατος, και θα μπορούσε να αντικαταστήσει την συχνή κατανάλωση κρέατος.

  • Γεωργία Ίσαρη Κλινική Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

    Η Γεωργία Ίσαρη είναι απόφοιτος του τμήματος Διαιτολογίας-Διατροφής του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Αθηνών, διατηρεί διαιτολογικό γραφείο στη Νέα Σμύρνη όπου δίνει τις διατροφικές συμβουλές της σε ασθενείς και σε ειδικές ομάδες ατόμων. Είναι επιστημονική συνεργάτιδα της Ενδοκρινολογικής Μονάδας της Β' Προπαιδευτικής Παθολογικής Κλινικής της Μονάδας Έρευνας του Πανεπιστημίου Αθηνών και Διαιτολόγος-Διατροφολόγος του Ιατρείου Παχυσαρκίας του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου «Αττικόν».

  • Πάρης Παπαχρήστος Διαιτολόγος - Διατροφολόγος, M.Sc.

    Ο Πάρης Παπαχρήστος είναι Διαιτολόγος Διατροφολόγος, MSc, ιδρυτής του πρώτου portal διατροφής σε Ελλάδα και Κύπρο, όπου διατηρεί ένα πολυδιαιτολογικό γραφείο στο Παγκράτι, παρέχοντας διαιτολογικές υπηρεσίες.

×
×