771
Νέα - Ειδήσεις

Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Νοσήματα του Εντέρου και περιβαλλοντικοί παράγοντες

10 Δεκεμβρίου 2012

Η τελευταία δεκαετία έχει προσφέρει σημαντικά στην καλύτερη κατανόηση της γενετικής προδιάθεσης στα ιδιοπαθή φλεγμονώδη νοσήματα του εντέρου (ΙΦΝΕ). Όμως το γονιδιακό προφίλ δεν αρκεί από μόνο του για να εμφανίσει κάποιος ασθενής ΙΦΝΕ. Έτσι, η θεωρία της αλληλεπίδρασης του γονιδιακού υποστρώματος με περιβαλλοντικούς παράγοντες κερδίζει όλο ένα και περισσότερους υποστηρικτές. Συχνά όμως συνυπάρχουν ταυτόχρονα αρκετοί εξωγενείς παράγοντες, με αποτέλεσμα να καθίσταται δυσχερής η «απομόνωση» και επιβεβαίωση συγκεκριμένων παραγόντων του περιβάλλοντος στην παθογένεια των ΙΦΝΕ.

Ένας από τους καλύτερα τεκμηριωμένους παράγοντες στην αιτιολογία των ΙΦΝΕ είναι το κάπνισμα με την γνωστή «ευεργετική επίδραση» στην ελκώδη κολίτιδα (ΕΚ) και την βλαπτική στην νόσο Crohn (N.Crohn). Έτσι, αυτοκόλλητα νικοτίνης φαίνεται να βοηθούν στη μείωση της βαρύτητα της ΕΚ, οι καπνιστές «προστατεύονται» από την εμφάνιση ΕΚ, ενώ ο κίνδυνος εμφάνισης ΕΚ είναι ανάλογος του αριθμού των τσιγάρων που κάπνιζαν πριν το διακόψουν. Αντιθέτως, διακοπή του καπνίσματος φαίνεται να ωφελεί σημαντικά τους πάσχοντες από N.Crohn ελαττώνοντας τον κίνδυνο υποτροπών της νόσου. Χαρακτηριστικά, ο κίνδυνος εμφάνισης N.Crohn σε καπνιστές είναι σαφώς αυξημένος, ανεξάρτητα μάλιστα του αριθμού των τσιγάρων που καπνίζουν.

Ιδιαίτερη σημασία στην εμφάνιση ΙΦΝΕ, και ιδιαίτερα κατά την παιδική και εφηβική ηλικία, φαίνεται ότι έχει ο μητρικός θηλασμός, ο οποίος προστατεύει το νεογνό από επεισόδια γαστρεντερίτιδας στην αρχή της διαμόρφωσης του ανοσιακού του συστήματος προκειμένου να μην «παρεκτραπεί» προς υπερβολική αντίδραση έναντι του μικροβιακού ερεθίσματος. Έτσι, διαρροϊκές λοιμώξεις κατά τη νεογνική ηλικία και ιδιαίτερα έκθεση σε εντεροιούς, ιούς Coxasckie (π.χ hand-foot-mouth disease, ιογενής σκωληκοειδίτιδα) και ιό της ιλαράς ενοχοποιούνται για την εμφάνιση N.Crohn αλλά όχι ΕΚ. Στο ίδιο παθογενετικό πλαίσιο εντάσσονται και οι παρατηρήσεις για αυξημένη συχνότητα Ν.Crohn σε παιδιά που γεννήθηκαν καλοκαιρινούς μήνες (Ιούνιο-Αύγουστο), όπου και οι ιογενείς διαρροϊκές λοιμώξεις είναι αυξημένες. Παρ’ όλα αυτά οι συσχετίσεις αυτές δε γίνονται από όλους αποδεκτές.

Επαφή με κατοικίδια ζώα σε νεαρή ηλικία και γενικότερα έκθεση σε συνθήκες μη σχολαστικής υγιεινής που συνήθως συνεπάγεται η ανατροφή σε αγροτικό-κτηνοτροφικό περιβάλλον, πιθανώς «προστατεύει» από την εμφάνιση ΙΦΝΕ σύμφωνα με την θεωρία της «υπερβολικής υγιεινής». Σύμφωνα με την τελευταία, η μη έκθεση σε αντιγονικά ερεθίσματα κατά την παιδική ηλικία λόγω σχολαστικών κανόνων υγιεινής στην οικογένεια δεν επιτρέπει στο ανώριμο ανοσοποιητικό του παιδιού να έρθει σε επαφή με διάφορα αντιγονικά ερεθίσματα. Τα τελευταία όταν τελικά έλθουν σε επαφή με το ώριμο ανοσιακό σύστημα του ενηλίκου οδηγούν σε υπερβολική αντίδραση με αποτέλεσμα την εμφάνιση ανοσολογικών νοσημάτων όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας, το βρογχικό άσθμα και τα ΙΦΝΕ.

Στα ίδια πλαίσια, αρκετές μελέτες αποδίδουν «προστατευτικό» ρόλο στην σκωληκοειδεκτομή σε νεαρή ηλικία όσον αφορά τον κίνδυνο εμφάνισης ΕΚ, ενώ η συσχέτιση της σκωληκοειδεκτομής με την ανάπτυξη Ν.Crohn δεν είναι τόσο ξεκάθαρη.

Ιδιαίτερα σημαντικά είναι τα ευρήματα που συσχετίζουν τον δυτικό τρόπο ζωής και τις σύγχρονες επαγγελματικές συνθήκες με την εμφάνιση των ΙΦΝΕ. Έτσι, εργασία σε κλειστούς-κλιματιζόμενους χώρους, οι πολλές και ακανόνιστες ώρες εργασίας κατά παράβαση του φυσιολογικού ημερήσιου βιολογικού κύκλου, η έκθεση σε μαγιά-προζύμι-μύκητες (αρτοποιία) και τέλος ο περιορισμός της βαριάς σωματικής εργασίας στην ύπαιθρο φαίνεται να σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ΙΦΝΕ.

Όσον αφορά τους διατροφικούς παράγοντες που σχετίζονται με τα ΙΦΝΕ, δίαιτα πλούσια σε φυτικές ίνες θεωρείται από ορισμένους ερευνητές ότι αυξάνει την συγκέντρωση συγκεκριμένων λιπαρών οξέων στον αυλό του παχέος εντέρου με αποτέλεσμα την καλύτερη επούλωση των βλαβών του εντέρου σε ασθενείς με ΕΚ.

Με βάση πρόσφατες μελέτες από το αναπνευστικό σύστημα, έχει ξεκινήσει η διερεύνηση της επίδρασης της περιβαλλοντικής ρύπανσης στην παθογένεια των ΙΦΝΕ μέσω βλαπτικής δράσης τόσο πτητικών ουσιών (βενζένιο, ακετόνη, φορμαλδεϋδη) και αερίων όσο και στερεών σωματιδίων (υδράργυρος, μικροβιακοί παράγοντες και κυκλικοί αρωματικοί υδρογονάθρακες). Τα αποτελέσματα των μελετών της επίδρασης αυτών των ρυπογόνων παραγόντων στο επιθήλιο του πεπτικού σωλήνα και στο ανοσοποιητικό σύστημα – μικροβιακή χλωρίδα του εντέρου, αναμένονται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο προσεχές χρονικό διάστημα.

Όσον αφορά τις θεραπευτικές παρεμβάσεις, ενώ αρχικές μελέτες είχαν δώσει αισιόδοξα μηνύματα για την χρησιμότητα των ω3 πολυακόρεστων λιπαρών οξέων (ιχθυελαίων) τόσο στην Ν.Crohn όσο και στην ΕΚ μέσω των αντιφλεγμονωδών τους ιδιοτήτων, πρόσφατες μεγάλες μελέτες απέτυχαν να επιβεβαιώσουν τα παραπάνω ευρήματα. Το ίδιο ισχύει και με διάφορους αντι-οξειδωτικούς παράγοντες (πχ. ασκορβικό οξύ, βιταμίνες A και E). Τα προβιοτικά (μαγιά, λακτοβάκιλλοι) φαίνεται να βοηθούν στην καλύτερη κλινική πορεία της ΕΚ, αλλά και τους ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε κολεκτομή λόγω ΕΚ. Η επίδραση «φυσικών προβιοτικών» (γιαούρτι, ξυνόγαλο, αριάνι) στην πορεία και βαρύτητα της ΕΚ δεν έχει τύχει ανάλογης έρευνας.

Γράφει ο Ιωάννης Παχιαδάκης MPhil, MRCP Διευθυντής Γαστρεντερολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝΕ Δ' Παθολογική Κλινική, ΑΠΘ, ΓΝΘ «Ιπποκράτειο»

Πηγή:περιοδικό "Ευεξία και Διατροφή", τεύχος 54, σελίδα 18

×

×