Δώρο ζωής για δεκάδες εκατομμύρια ανά τον κόσμο πάσχοντες από Μεσογειακή Αναιμία, είναι η επαναστατική γονιδιακή θεραπεία κατά της νόσου , που μπαίνει σε κλινική εφαρμογή - σε ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΠΡΩΤΗ -τον επόμενο μήνα στη χώρα μας!!!

Η επαναστατική ανακάλυψη των Ελλήνων γιατρών αναμένεται να ανατρέψει θετικά την ζωή εκατομμυρίων ασθενών, σε πάνω από 20 χώρες, καθώς αποτελεί δυνητικά την οριστική θεραπευτική λύση για τη Μεσογειακή Αναιμία!

Η θεραπεία, όπως τονίστηκε σήμερα σε Συνέντευξη Τύπου, που δόθηκε στα πλαίσια του «Πανελλήνιου Συνεδρίου Θαλασσαιμίας και Δρεπανοκυτταρικών Συνδρόμων», θα αρχίσει πιλοτικά στο Γενικό Νοσοκομείο Παπανικολάου της Θεσσαλονίκης στη Μονάδα Γονιδιακής και Κυτταρικής Θεραπείας, με τη συνεργασία του τμήματος Ιατρικής Γενετικής του Πανεπιστημίου της Washington (Seattle, Η.Π.Α.), επικεφαλής του οποίου είναι ο Έλληνας καθηγητής Γιώργος Σταματογιαννόπουλος.

Υπεύθυνη του προγράμματος είναι η κ Ειρήνη Γιαννάκη, επιμελήτρια της Αιματολογικής Κλινικής και της Μονάδας Μεταμόσχευσης Μυελού των Οστών.

Όπως τονίστηκε στη Συνέντευξη Τύπου από την κ Γιαννάκη, η Γονιδιακή Θεραπεία αποτελεί δυνητικά την οριστική θεραπευτική λύση για τη Μεσογειακή Αναιμία, καθιστώντας τους ασθενείς ανεξάρτητους μεταγγίσεων αίματος.

ΠΙΛΟΤΙΚΗΜΕΛΕΤΗΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Στην μελέτη, η οποία θα ολοκληρωθεί σε δύο φάσεις, θα συμμετάσχουν 24 ασθενείς με μείζονα β0-Μεσογειακή Αναιμία. Η Φάση Ι θα περιλάβει 12 σπληνεκτομηθέντες ασθενείς και η Φάση ΙΙ 12 μη σπληνεκτομηθέντες ασθενείς.

Στη μελέτη θα εξεταστεί η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητα της διαδικασίας λήψης αιμοποιητικών κυττάρων από το περιφερικό αίμα των ασθενών. Στη συνέχεια τα κύτταρα αυτά θα συγκαλλιεργηθούν (εξωσωματικά) με έναν λεντιικό φορέα που κωδικοποιεί το φυσιολογικό β- γονίδιο. Τα διορθωμένα πλέον κύτταρα δεν θα επιστραφούν σε αυτή την φάση πίσω στους ασθενείς, αλλά θα μελετηθούν εργαστηριακά ως προς τη διόρθωση του παθολογικού φαινοτύπου (της θαλασσαιμίας) και την ασφάλεια της χρήσης του φορέα.

Τα κύτταρα, που περισσεύουν, θα κρατηθούν ως απόθεμα ασφαλείας για τους ίδιους ασθενείς εφόσον επιθυμούν να συμμετάσχουν σε επακόλουθη ολοκληρωμένη κλινική μελέτη και είναι επιλέξιμοι. Τα συμπεράσματα της πιλοτικής μελέτης θα χρησιμοποιηθούν για την ολοκληρωμένη πλέον κλινική δοκιμή που θα ακολουθήσει, όπου τα διορθωμένα κύτταρα θα επανεγχυθούν στους ασθενείς με στόχο το επιδιωκόμενο οριστικό θεραπευτικό όφελος.

Η λήψη των αιμοποιητικών κυττάρων θα γίνει από μυελό των οστών, η γενετική διόρθωσή τους με λεντιικό φορέα και τα διορθωμένα κύτταρα θα επανεγχυθούν στους ασθενείς μετά τη χορήγηση χημειοθεραπευτικού (προπαρασκευαστικού) σχήματος που θα επιτρέψει την εγκατάσταση των διορθωμένων κυττάρων στο μυελό των οστών.

Η πρόοδος που έχει επιτευχθεί σε προκλινικό επίπεδο είναι αλματώδης και δικαιολογεί την αισιοδοξία για διαπίστωση πραγματικού κλινικού οφέλους στις μελέτες που ξεκινούν. Στόχος και ευχή είναι οι μεταγγίσεις αίματος να αποτελέσουν σύντομα παρελθόν για όλους τους ασθενείς με θαλασσαιμία.

ΤΙ ΕΙΝΑΙΗΓΟΝΙΔΙΑΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Η Γονιδιακή Θεραπεία είναι η θεραπευτική προσέγγιση με την οποία μια νόσος αντιμετωπίζεται στο γενετικό επίπεδο. Με τη Γονιδιακή Θεραπεία γίνεται εισαγωγή γενετικού υλικού (π.χ. αντίγραφο φυσιολογικού γονιδίου) στα κύτταρα ενός οργανισμού με σκοπό την αποκατάσταση μιας παθολογικής κυτταρικής λειτουργίας. Στην περίπτωση της Μεσογειακής Αναιμίας όπου η παραγωγή της αιμοσφαιρίνης είναι σημαντικά μειωμένη ή απουσιάζει εντελώς, η εισαγωγή του φυσιολογικού γονιδίου της β-σφαιρίνης στα πρώιμα στελεχιαία αιμοποιητικά κύτταρα (που αυτοανανεώνονται διαρκώς και δίνουν γένεση σε όλα τα κύτταρα του αίματος) των ασθενών και στη συνέχεια η φυσιολογική έκφρασή του στα ερυθρά αιμοσφαίρια, αναμένεται να οδηγήσει σε παραγωγή αιμοσφαιρίνης σε επίπεδα ικανά να καταστήσουν τους ασθενείς ανεξάρτητους από μεταγγίσεις αίματος.

Για τη μεταφορά του θεραπευτικού γονιδίου στα κύτταρα χρησιμοποιούνται κυρίως απενεργοποιημένοι, μη λοιμογόνοι ιοί στους οποίους αντικαθίσταται σημαντικό μέρος του γενετικού τους υλικού με το φυσιολογικό β-γονίδιο. Οι απενεργοποιημένοι ιοί που μεταφέρουν τη σωστή γενετική πληροφορία καλούνται τότε ιικοί φορείς. Οι ιικοί φορείς διαθέτοντας τη φυσική ιδιότητα να μεταφέρουν γενετικό υλικό στα κύτταρα που εισέρχονται, μεταφέρουν με αυτόν τον τρόπο το θεραπευτικό γονίδιο.

Η γονιδιακή θεραπεία, εκμεταλλεύεται τον κύκλο ζωής των ιών για τη μεταφορά του γενετικού υλικού σε κύτταρα θηλαστικών.

Τα θεραπευτικά γονίδια μεταφέρονται με τους ιικούς φορείς στα πάσχοντα κύτταρα είτε με ενδοσωματική (in vivo) γονιδιακή μεταφορά είτε με εξωσωματική (ex vivo) γονιδιακή μεταφορά.

Προϋπόθεση για την επιτυχία της γονιδιακής θεραπείας των γενετικών νοσημάτων είναι η επιλογή του κατάλληλου φορέα, ώστε να μεταφέρεται σταθερά η γενετική πληροφορία σε όλα τα κύτταρα-απογόνους και να μην εξαλείφεται στη διάρκεια των αλλεπάλληλων διαιρέσεων των κυττάρων. Επιπλέον η έκφραση του μεταφερόμενου γονιδίου πρέπει να ρυθμίζεται αυστηρά, δηλ. να παράγεται θεραπευτικό ποσό πρωτείνης από τα κατάλληλα κύτταρα-στόχους (π.χ αιμοσφαιρίνη από τα ερυθρά αιμοσφαίρια, στη μεσογειακή αναιμία).

ΓΟΝΙΔΙΑΚΗΘΕΡΑΠΕΙΑ -ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΑΝΑΙΜΙΑ

Η Μεσογειακή Αναιμία αποτέλεσε κλασσικό στόχο της Γονιδιακής Θεραπείας από το τέλος της δεκαετίας του ’80, καθώς ήταν από τις πρώτες γενετικές ασθένειες που ταυτοποιήθηκαν μοριακά. Τα αποτελέσματα των ερευνών, όμως, μέχρι το τέλος της δεκαετίας του ’90 δεν επέτρεπαν αισιοδοξία για ριζικό θεραπευτικό όφελος στις κληρονομικές αιμοσφαιρινοπάθειες. Τα τελευταία εξι χρόνια, αντιθέτως, επιστημονικά δεδομένα προκλινικών μελετών από διάφορα ερευνητικά κέντρα, δικαιολογούν την έναρξη κλινικών μελετών γονιδιακής θεραπείας σε ασθενείς με Μεσογειακή Αναιμία. Αυτό έγινε κατορθωτό με τη χρήση ιικών φορέων νεότερης γενιάς, που είναι αποτελεσματικότεροι και ασφαλέστεροι. Οι φορείς αυτοί χρησιμοποιήθηκαν σε ζωικά μοντέλα της νόσου (ποντίκια με μεσογειακή αναιμία) και τα αποτελέσματα ήταν θεαματικά: η παραγωγή της αιμοσφαιρίνης ανέβηκε στα επιθυμητά επίπεδα και το θεραπευτικό αποτέλεσμα φαίνεται να είναι μόνιμο.

Η γονιδιακή μεταφορά στην περίπτωση της Μεσογειακής Αναιμίας θα γίνεται εξωσωματικά (ex vivo), όπως φαίνεται στο σχήμα:

Αιμοποιητικά κύτταρα του ασθενούς που εκδηλώνουν την ασθένεια, θα αφαιρούνται (από το περιφερικό αίμα ή τον μυελό των οστών) και θα καλλιεργούνται μαζί με τον ιικό φορέα εξωσωματικά. Ο φορέας θα ενσωματωθεί στο χρωμοσωμικό υλικό των κυττάρων και θα μπορεί να μεταδώσει τη –σωστή- γενετική πληροφορία στα κύτταρα-απογόνους. Τα θεραπευμένα πλέον κύτταρα θα επανεγχύονται στον ασθενή εξασφαλίζοντας την εφ’ όρου ζωής διόρθωση της νόσου.

Το «Πανελλήνιο Συνέδριο Θαλασσαιμίας και Δρεπανοκυτταρικών Συνδρόμων» διοργανώνουν στην Πάτρα 5 με 7 Μαΐου, η «Ελληνική Ομοσπονδία Θαλασσαιμίας» και ο «Σύλλογος Πρόληψης και Βοήθειας Παιδιών Μεσογειακής Αναιμίας «Πάτρα 1982».